Λέων Τρότσκι: Τα συνδικάτα την εποχή της ιμπεριαλιστικής παρακμής

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι ceb3ceb5cf81cebcceb1cebdceb9cebaceae-ceb5cf80ceb1cebdceaccf83cf84ceb1cf83ceb7.jpg

Το συγκεκριμένο άρθρο του Λέοντα Τρότσκι που ανεβάζουμε σήμερα, μία μέρα πριν από το πανεργατικό συλλαλητήριο στη Θεσσαλονίκη για τη ΔΕΘ, θεωρούμε πως είναι μια καίρια και αναντικατάστατη συμβολή στη συζήτηση για τα καθήκοντα και τις προτεραιότητες της επαναστατικής πρωτοπορίας στη δουλειά της μέσα στα συνδικάτα.

Το εντελώς ξεχωριστό που έχει αυτή η σύντομη μελέτη του Τρότσκι είναι πως θίγει το πρόβλημα της εξάρτησης των συνδικάτων από την κρατική εξουσία, μέσω χρηματοδοτήσεων και ποικίλλων οικονομικών ενισχύσεων. Φαινόμενο πλατιά διαδεδομένο σήμερα στον ανεπτυγμένο δυτικό καπιταλισμό και εντελώς χαρακτηριστικό για τον ελληνικό συνδικαλισμό. Στην Ελλάδα, τα έσοδα (και όχι τόσο τα έξοδα) των συνδικάτων είναι το μέγα σκάνδαλο, με τις κρατικές χρηματοδοτήσεις να αποτελούν τα 9/10 τουλάχιστον των δευτεροβάθμιων οργανώσεων, ενώ ούτε το 1/10 αποτελούν οι συνδρομές των εργατ(ρι)ών και οι οικονομικές ενισχύσεις από τυχόν εκδηλώσεις και καμπάνιες των σωματείων.

Ο Τρότσκι επιμένει με έμφαση σε αυτό το κείμενο πως – ιδιαίτερα σε περίοδο γενικευμένης κρίσης – όπως λίγο πολύ η δική μας, τα κύρια και σταθερά καθήκοντα των επαναστατ(ρι)ών είναι δύο:

Το πρώτο καθήκον είναι το να παλεύουν ώστε να ξεκοπεί το εργατικό κίνημα από κάθε εξάρτηση από το κράτος και τις οικονομικές ενισχύσεις του. Για να είναι στοιχειωδώς αξιόμαχα τα συνδικάτα θα πρέπει να καταφέρουν να στηρίζονται στις συνδρομές και στις οικονομικές ενισχύσεις των μελών τους ΚΑΙ ΜΟΝΟ. Αλλιώς τα συνδικάτα, αντί για ενώσεις μάχης της εργατικής τάξης, θα καταλήξουν να προσκολληθούν στο καπιταλιστικό κράτος.

Το δεύτερο καθήκον είναι το να παλεύουν για την πλέρια δημοκρατία στα συνδικάτα. Και πραγματική δημοκρατία σημαίνει πως τα σωματεία πρώτα από όλα θα πρέπει να εστιάσουν στο να συσπειρώσουν τα πιο αδύναμα μέλη της εργατικής τάξης: τους νέους, τις γυναίκες, τους/τις μετανάστ(ρι)ες, τους έκτακτους ή με σύμβαση έργου κλπ. Επειδή σε «φυσιολογικές» καπιταλιστικές συνθήκες τα συνδικάτα έχουν την τάση να οργανώνουν κύρια τους εργάτες με υψηλότερη ειδίκευση, συνήθως άντρες, εκείνα τα κομμάτια δηλαδή της τάξης που έχουν στην πραγματικότητα λιγότερη ανάγκη από την προστασία των συνδικαλιστικών ενώσεων.

Το κείμενο που παρουσιάζουμε είναι ένα πρώτο σχεδίασμα του Τρότσκι, που δεν πρόλαβε να το αναπτύξει σε πλήρες άρθρο επειδή το δούλευε ακριβώς όταν τον δολοφόνησε ο σταλινικός πράκτορας Μερκαντέρ στις 20 Αυγούστου 1940.

Ελπίζουμε το έργο αυτό του Τρότσκι να βοηθήσει κάποιους/ες αγωνιστ(ρι)ες να αναπτύξουν προβληματισμούς για την ανάγκη απεξάρτησης από τον κρατικό κορβανά και τις διάφορες πηγές ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι spanish_civil_war.jpg

Λέων Τρότσκι

Τα συνδικάτα την εποχή της ιμπεριαλιστικής παρακμής*

Υπάρχει ένα γνώρισμα στην ανάπτυξη, ή πιο σωστά στον εκφυλισμό των σύγχρονων συνδικαλιστικών οργανώσεων όλου του κόσμου: το πλησίασμα και η συγχώνευσή τους με την κρατική εξουσία. Το προτσές αυτό είναι εξίσου χαρακτηριστικό για τα ουδέτερα, τα σοσιαλδημοκρατικά, τα σταλινικά και τα «αναρχικά» συνδικάτα. Αυτό και μόνο το γεγονός δείχνει ότι η τάση για «συγχώνευση» με το κράτος δεν είναι συνυφασμένη με τούτη ή εκείνη τη θεωρία, αλλά απορρέει από κοινωνικές συνθήκες κοινές για όλα τα συνδικάτα.

Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός δεν βασίζεται στον συναγωνισμό και στην ατομική πρωτοβουλία, αλλά σε μια συγκεντρωτική διοίκηση. Οι καπιταλιστικές κλίκες που είναι επικεφαλής των ισχυρών τραστ, των συνδικάτων, των τραπεζικών κονσόρτσιουμ, κλπ. ελέγχουν την οικονομική ζωή από το ίδιο ύψος που την ελέγχει το κράτος, και σε κάθε στιγμή καταφεύγουν στη συνεργασία του. Τα συνδικάτα, με τη σειρά τους, στους κλάδους τους πιο σπουδαίους της βιομηχανίας, δεν έχουν τη δυνατότητα να επωφεληθούν από τον συναγωνισμό ανάμεσα στις διάφορες επιχειρήσεις. Έχουν να αντιμετωπίσουν έναν καπιταλιστή αντίπαλο, συγκεντρωτικά, στενά συνδεδεμένο με την κρατική εξουσία. Από κει προέρχεται η ανάγκη για τα συνδικάτα – όσο παραμένουν σε ρεφορμιστικές θέσεις, δηλαδή σε θέσεις που βασίζονται σε μια προσαρμογή στην ατομική ιδιοκτησία – να προσαρμοστούν στο καπιταλιστικό κράτος και να αγωνιστούν για μια συνεργασία μαζί του. στα μάτια της γραφειοκρατίας του συνδικαλιστικού κινήματος, το κύριο καθήκον είναι να «απελευθερώσει» το κράτος από την αγκαλιά του καπιταλισμού, αδυνατίζοντας την εξάρτησή του από τα τραστ, και να το τραβήξει προς το μέρος του. Αυτή η θέση βρίσκεται σε πλήρη αρμονία με την κοινωνική θέση της εργατικής αριστοκρατίας και της εργατικής γραφειοκρατίας, που παλεύουν για να πάρουν μερικά ψίχουλα από το μοίρασμα του υπερκέρδους του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού. Οι γραφειοκράτες των συνδικάτων προσφέρουν τον καλύτερο εαυτό τους με λόγια και με έργα για να αποδείξουν στο «δημοκρατικό» κράτος πόσο κατάλληλοι και απαραίτητοι είναι σε καιρό ειρήνης και, ιδιαίτερα, σε καιρό πολέμου. Μεταβάλλοντας τα συνδικάτα σε όργανα του κράτους, ο φασισμός δεν ανακαλύπτει τίποτε το καινούριο, σπρώχνει μόνο μέχρι την τελευταία τους συνέπεια όλες τις τάσεις τις σύμφυτες με τον ιμπεριαλισμό.

Οι αποικιακές και μισοαποικιακές χώρες δεν βρίσκονται κάτω από την κυριαρχία του ντόπιου καπιταλισμού, αλλά του ξένου ιμπεριαλισμού. Οπωσδήποτε, αυτό δεν αδυνατίζει αλλά, αντίθετα, δυναμώνει την ανάγκη για άμεσους, καθημερινούς και πρακτικούς δεσμούς ανάμεσα στους μεγιστάνες του καπιταλισμού και τις κυβερνήσεις που στην ουσία είναι υποταγμένες σ’ αυτούς – οι κυβερνήσεις των αποικιακών ή μισοαποκιακών χωρών. Δεδομένου ότι ο ιμπεριαλιστικός καπιταλισμός δημιουργεί στις αποικιακές και μισοαποικιακές χώρες ένα στρώμα εργατικής αριστοκρατίας και γραφειοκρατίας, αυτό απαιτεί την υποστήριξη των αποικιακών και μισοαποικαικών κυβερνήσεων, που τις θέλει προστάτες, κηδεμόνες και, καμιά φορά, διαιτητές. Αυτό το στρώμα αποτελεί την πιο σπουδαία κοινωνική βάση του βοναπαρτιστικού και μισοβοναπαρτιστικού χαραχτήρα των κυβερνήσεων στις αποικίες και γενικά στις καθυστερημένες χώρες. Αυτό αποτελεί επίσης τη βάση της εξάρτησης των ρεφορμιστικών συνδικάτων από το κράτος.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι leo-trotsky-giving-a-speech-in-copenhagen-november-1932-min.jpg

Στο Μεξικό τα συνδικάτα έχουν με νόμο μεταβληθεί σε μισοκρατικό θεσμό και κατά συνέπεια έχουνε πάρει χαραχτήρα μισοολοκληρωτικό. Η κρατικοποίηση των συνδικάτων έγινε, σύμφωνα με την αντίληψη των νομοθετών, για το συμφέρον των εργατών και με στόχο να τους εξασφαλίσει μια επιτροπή στην κυβερνητική και οικονομική ζωή. Στο μέτρο, όμως, που ο ξένος ιμπεριαλιστικός καπιταλισμός κυριαρχεί στο εθνικό κράτος, στο μέτρο που είναι ικανός, με τη βοήθεια των αντιδραστικών δυνάμεων του εσωτερικού, να ανατρέπει την ασταθή δημοκρατία και να την αντικαθιστά αμέσως με ανοιχτή φασιστική διχτατορία, σ’ αυτό το μέτρο η νομοθεσία η σχετική με τα συνδικάτα μπορεί εύκολα να γίνει ένα όπλο στα χέρια της ιμπεριαλιστικής διχτατορίας.

Συνθήματα για την Ανεξαρτησία των Συνδικάτων

Από τα προηγούμενα θα μπορούσε κανείς εύκολα να βγάλει το συμπέρασμα ότι τα συνδικάτα παύουν να είναι συνδικάτα στην ιμπεριαλιστική εποχή. Δεν αφήνουν σχεδόν πια τόπο στην εργατική δημοκρατία που, τον παλιό καλό καιρό, όταν το ελεύθερο εμπόριο κυριαρχούσε στον οικονομικό στίβο, αποτελούσε το περιεχόμενο καθεαυτό της εσωτερικής ζωής των εργατικών οργανώσεων. Όταν λείπει η εργατική δημοκρατία, δεν μπορεί να υπάρξει ελεύθερος αγώνας για επιρροή πάνω στα μέλη του συνδικάτου. Κι απ’ αυτή την άποψη, ο κύριος στίβος για επαναστατική δουλειά μέσα στα συνδικάτα εξαφανίζεται. Μια τέτοια, ωστόσο, θέση θα ήταν βασικά λαθεμένη. Δεν μπορούμε να διαλέξουμε το πεδίο και τους όρους της δραστηριότητάς μας ακολουθώντας τις επιθυμίες και τις αντιπάθειές μας. Είναι άπειρα πιο δύσκολο να αγωνίζεται κανείς για να επιδράσει πάνω στις εργαζόμενες μάζες μέσα σ’ ένα ολοκληρωτικό και μισοολοκληρωτικό κράτος παρά σε μια δημοκρατία. Το ίδιο ισχύει επίσης για τα συνδικάτα που η όλη τους ύπαρξη αντανακλάει την εξέλιξη των καπιταλιστικών κρατών.

Δεν μπορούμε να παραιτηθούμε από την πάλη να επιδράσουμε πάνω στους εργάτες της Γερμανίας μόνο και μόνο γιατί το ολοκληρωτικό καθεστώς κάνει μια τέτοια δουλειά εξαιρετικά δύσκολη. Για τον ίδιο ακριβώς λόγο, δεν μπορούμε να παραιτηθούμε από την πάλη μέσα στις οργανώσεις υποχρεωτικής δουλειάς, που δημιούργησε ο φασισμός. Για ένα λόγο παραπάνω δεν μπορούμε να παραιτηθούμε από τη συστηματική δουλειά μέσα στα συνδικάτα ολοκληρωτικού ή μισοολοκληρωτικού τύπου, μόνο και μόνο γιατί αυτά εξαρτώνται άμεσα ή έμμεσα από το εργατικό κράτος ή γιατί η γραφειοκρατία αφαιρεί από τους επαναστάτες τη δυνατότητα να δουλέψουν ελεύθερα μέσα σ’ αυτά τα συνδικάτα. Είναι ανάγκη να αγωνιστεί κανείς κάτω απ’ όλες αυτές τις συγκεκριμένες συνθήκες που δημιουργήθηκαν από την προηγούμενη εξέλιξη, που σ’ αυτήν περιλαμβάνονται τα λάθη της εργατικής τάξης και τα εγκλήματα των αρχηγών της.

Στις φασιστικές και μισοφασιστικές χώρες, είναι αδύνατο να γίνει επαναστατική δουλειά που να μην είναι κρυφή, παράνομη και συνωμοτική. Στα ολοκληρωτικά και μισοολοκληρωτικά συνδικάτα, είναι αδύνατο ή σχεδόν αδύνατο να γίνει οποιαδήποτε άλλη δουλειά έξω από τη συνωμοτική δουλειά. Είναι ανάγκη να προσαρμοστούμε εμείς οι ίδιοι στις συγκεκριμένες συνθήκες που υπάρχουν στα συνδικάτα κάθε χώρας για να κινητοποιήσουμε τις μάζες, όχι μόνο ενάντια στη μπουρζουαζία, μα και ενάντια στο ολοκληρωτικό καθεστώς που βασιλεύει στα ίδια τα συνδικάτα και ενάντια στους ηγέτες που ενισχύουν αυτό το καθεστώς.

Το πρώτο σύνθημα σ’ αυτό τον αγώνα είναι: πλήρης και χωρίς όρους ανεξαρτησία των συνδικάτων από το καπιταλιστικό κράτος.

Αυτό σημαίνει αγώνα για να μεταβάλουμε τα συνδικάτα σε όργανα των εκμεταλλευόμενων μαζών και όχι σε όργανα μιας εργατικής αριστοκρατίας.    

***

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι putilov.jpg

Το δεύτερο σύνθημα είναι: δημοκρατία στα συνδικάτα. Το δεύτερο αυτό σύνθημα βγαίνει άμεσα από το πρώτο και προϋποθέτει για την πραγματοποίησή του πλήρη ελευθερία των συνδικάτων από το ιμπεριαλιστικό ή αποικιακό κράτος.

Με άλλα λόγια, στη σημερινή εποχή, τα συνδικάτα δεν μπορούν να είναι απλά όργανα της δημοκρατίας όπως ήταν την εποχή του φιλελεύθερου καπιταλισμού, και δεν μπορούν να μείνουν άλλο πολιτικά ουδέτερα, δηλαδή, να περιοριστούν στην υπεράσπιση των καθημερινών αναγκών της εργατικής τάξης. Δεν μπορούν να είναι πια αναρχικά, δηλαδή να αγνοούν την αποφασιστική επίδραση του κράτους στη ζωή των λαών και των τάξεων. Δεν μπορούν να είναι πια ρεφορμιστικά, γιατί οι αντικειμενικές συνθήκες δεν επιτρέπουν πια σοβαρές και διαρκείς μεταρρυθμίσεις. Τα συνδικάτα της εποχής μας μπορούν είτε να χρησιμέψουν σα δευτερεύοντα όργανα του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού για να υποτάξουν και να πειθαρχήσουν τους εργάτες και να εμποδίσουν την επανάσταση είτε, αντίθετα να γίνουν τα όργανα του επαναστατικού κινήματος του προλεταριάτου.

Η ουδετερότητα των συνδικάτων ανήκει οριστικά και ανέκκλητα στο παρελθόν, είναι νεκρή μαζί με την ελεύθερη αστική δημοκρατία.

***

Από τα παραπάνω βγαίνει καθαρά ότι παρά τον προοδευτικό εκφυλισμό των συνδικάτων και τη συγχώνευσή τους με το ιμπεριαλιστικό κράτος, η δουλειά μέσα στα συνδικάτα, όχι μόνο δεν έχασε από τη σπουδαιότητά της, αλλά παραμένει όπως και πριν και γίνεται μάλιστα, με μια ορισμένη έννοια, ακόμα πιο σημαντική γα κάθε επαναστατικό κόμμα. Στόχος αυτής της δουλειάς είναι ουσιαστικά ο αγώνας για την επιρροή πάνω στην εργατική τάξη.  Κάθε οργάνωση, κάθε κόμμα, κάθε φράξια που επιτρέπει στον εαυτό της μια θέση τελεσιγραφική απέναντι στα συνδικάτα, που στην ουσία δηλαδή γυρίζει την πλάτη της στην εργατική τάξη μόνο και μόνο γιατί οι οργανώσεις της δεν της αρέσουν, κάθε τέτοια οργάνωση είναι καταδικασμένη σε θάνατο. Και πρέπει να το πούμε: είναι άξια της τύχης της.

***

Στο μέτρο που τον κύριο ρόλο στις καθυστερημένες χώρες τον παίζει όχι ο εθνικός αλλά ο ξένος καπιταλισμός, η εθνική μπουρζουαζία κατέχει, με την έννοια της κοινωνικής της θέσης, μια θέση πολύ κατώτερη από εκείνη που ανταποκρίνεται στην ανάπτυξη της βιομηχανίας. Στο μέτρο που το ξένο κεφάλαιο δεν κάνει εισαγωγή εργατών, αλλά προλεταριοποιεί τον ντόπιο πληθυσμό, το εθνικό προλεταριάτο αρχίζει να παίζει έναν πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή της χώρας. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, η εθνική κυβέρνηση, στο βαθμό που προσπαθεί να αντισταθεί στο ξένο κεφάλαιο, είναι υποχρεωμένη σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό να στηριχτεί στο προλεταριάτο.

Από την άλλη μεριά, οι κυβερνήσεις των καθυστερημένων αυτών χωρών, που θεωρούν σαν αναπόφευκτο ή πιο επικερδές για τον εαυτό τους να βαδίζουν χέρι-χέρι με το ξένο κεφάλαιο, διαλύουν τις εργατικές οργανώσεις και επιβάλουν ένα, λιγότερο ή περισσότερο, ολοκληρωτικό καθεστώς. Έτσι η αδυναμία της εθνικής μπουρζουαζίας, η έλλειψη παραδόσεων αυτό-κυβέρνησης, η πίεση του ξένου καπιταλισμού και η σχετικά γρήγορη ανάπτυξη του προλεταριάτου, τσακίζουν τα θεμέλια κάθε σταθερού δημοκρατικού καθεστώτος.

Οι κυβερνήσεις των καθυστερημένων χωρών, δηλαδή των αποικιακών ή μισοαποικιακών χωρών, παίρνουν χαραχτήρα βοναπαρτιστικό ή μισοβοναπαρτιστικό και διαφέρουν η μια από την άλλη στο ότι μερικές προσπαθούν να προσανατολιστούν προς μια δημοκρατική κατεύθυνση, ζητώντας στηρίγματα στους εργάτες και τους αγρότες, ενώ οι άλλες επιβάλλον μια μορφή στρατιωτικής και αστυνομικής διχτατορίας. Αυτό προσδιορίζει επίσης την τύχη των συνδικάτων. Τα συνδικάτα είτε βρίσκονται κάτω από την ιδιαίτερη κηδεμονία του κράτους είτε καταδιώκονται σκληρά. Η κηδεμονία του κράτους υπαγορεύεται από δύο καθήκοντα που το ίδιο αντιμετωπίζει: πρώτο, να πλησιάσει ολόκληρη την εργατική τάξη και να κερδίσει έτσι ένα στήριγμα για να μπορεί να αντιστέκεται στις υπερβολικές αξιώσεις του ιμπεριαλισμού, και δεύτερο, να πειθαρχήσει τους ίδιους τους εργάτες βάζοντάς τους κάτω από τον έλεγχο μιας γραφειοκρατίας.  

 Ο Μονοπωλιακός Καπιταλισμός και τα Συνδικάτα

Ο μονοπωλιακός καπιταλισμός είναι μέρα με τη μέρα λιγότερο πρόθυμος να συμφιλιωθεί με την ανεξαρτησία των συνδικάτων. Αξιώνει από τη ρεφορμιστική γραφειοκρατία και την εργατική αριστοκρατία, που μαζεύουν τα ψίχουλα από το τραπέζι του, να μεταβληθούν και οι δυο τους σε πολιτική αστυνομία του απέναντι στην εργατική τάξη. Αν αυτό δεν γίνεται, παραμερίζει την εργατική γραφειοκρατία και την αντικαθιστά με τους φασίστες. Τότε, όλες οι προσπάθειες της εργατικής αριστοκρατίας, που είναι στην υπηρεσία του ιμπεριαλισμού, δεν μπορούν να την γλιτώσουν από την καταστροφή.

            Η ένταση των ταξικών αντιθέσεων σε κάθε χώρα και η εντατικοποίηση των ανταγωνισμών ανάμεσα στα έθνη, δημιουργούν μια κατάσταση όπου ο ιμπεριαλιστικός καπιταλισμός μπορεί να ανεχτεί (δηλαδή για μια ορισμένη στιγμή) τη ρεφορμιστική γραφειοκρατία μόνο αν αυτή ενεργεί άμεσα σαν ένας μικρός αλλά δραστήριος μέτοχος στις ιμπεριαλιστικές επιχειρήσεις του, στα σχέδια και τα προγράμματά του τόσο μέσα στην ίδια τη χώρα όσο και στον παγκόσμιο στίβο. Ο σοσιαλρεφορμισμός πρέπει να μεταμορφωθεί σε σοσιαλιμπεριαλισμό για να κρατηθεί στη ζωή, αλλά μόνο για να κρατηθεί στη ζωή και τίποτε άλλο. Γιατί ακολουθώντας αυτό τον δρόμο δεν υπάρχει, γενικά, καμιά διέξοδος.   

Αυτό σημαίνει πως στην εποχή του ιμπεριαλισμού είναι γενικά αδύνατη η ύπαρξη ανεξάρτητων συνδικάτων; Θα ήταν, βασικά, λάθος να βάλουμε έτσι το ζήτημα. Αδύνατη είναι η ύπαρξη ανεξάρτητων ή μισοανεξάρτητων ρεφορμιστικών συνδικάτων. Είναι όμως απόλυτα δυνατή η ύπαρξη επαναστατικών συνδικάτων που, όχι μόνο δεν είναι φερέφωνα της ιμπεριαλιστικής πολιτικής, αλλά αναλαμβάνουν τα καθήκοντα της άμεσης ανατροπής της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Την εποχή της ιμπεριαλιστικής παρακμής τα συνδικάτα δεν μπορούν να είναι πραγματικά ανεξάρτητα παρά μόνο στο βαθμό που, στην πράξη, είναι συνειδητά όργανα της προλεταριακής επανάστασης.     

Απ’ αυτή την άποψη το Μεταβατικό Πρόγραμμα που υιοθέτησε το περασμένο Συνέδριο της Τετάρτης Διεθνούς δεν είναι μόνο το πρόγραμμα δράσης του κόμματος, αλλά, στις ουσιώδεις του γραμμές, και το πρόγραμμα της συνδικαλιστικής δράση του.

Η ανάπτυξη των καθυστερημένων χωρών διακρίνεται από έναν συνδυασμένο χαραχτήρα. Με άλλα λόγια, η τελευταία λέξη της τεχνολογίας, της οικονομίας και της πολιτικής του ιμπεριαλισμού, συνδυάζεται σ’ αυτές τις χώρες με την καθυστερημένη και από παράδοση πρωτόγονη κατάστασή τους. Αυτό το νόμο μπορούμε να τον παρατηρήσουμε στους πιο διάφορους τομείς της ανάπτυξης των αποικιακών ή μισοαπαοικιακών χωρών, και δω περιλαμβάνεται και ο τομέας του συνδικαλιστικού κινήματος. Ο ιμπεριαλιστικός καπιταλισμός ενεργεί εδώ με την πιο κυνική, με την πιο φανερή μορφή του. Μεταφέρει σε παρθένο έδαφος τις πιο τέλειες μέθοδες της τυραννικής κυριαρχίας του.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι ceb1cf85cf84cebfceaccebccf85cebdceb1.jpg

Σ’ ολόκληρο το παγκόσμιο συνδικαλιστικό κίνημα παρατηρήθηκε, την τελευταία περίοδο, ένα γλίστρημα προς τα δεξιά και η κατάργηση της εσωτερικής δημοκρατίας.

Στην Αγγλία, το κίνημα της μειοψηφίας στα συνδικάτα τσακίστηκε (όχι χωρίς τη βοήθεια της Μόσχας). Οι ηγέτες του συνδικαλιστικού κινήματος, είναι σήμερα ιδιαίτερα στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, οι πιο πιστοί υπηρέτες, οι πράχτορες του Συντηρητικού Κόμματος.

            Στη Γαλλία δεν υπήρχε θέση για την ανεξάρτητη ύπαρξη των σταλινικών συνδικάτων. Ενώθηκαν με τα λεγόμενα αναρχοσυνδικαλιστικά συνδικάτα κάτω από την ηγεσία του Ζουό, και το αποτέλεσμα αυτής της ένωσης ήταν μια γενική μετατόπιση του συνδικαλιστικού κινήματος όχι προς τ’ αριστερά αλλά προς τα δεξιά. Η ηγεσία της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργασίας (CGT) είναι το πιο άμεσο και το πιο ανοιχτό πραχτορείο του γαλλικού ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού.

            Στις Ενωμένες Πολιτείες, το συνδικαλιστικό κίνημα πέρασε τα τελευταία αυτά χρόνια την πιο θυελλώδη ιστορία του. Η άνοδος του Συνεδρίου Βιομηχανικών Οργανώσεων (CIO) είναι μια αδιαμφισβήτητη απόδειξη για τις επαναστατικές τάσεις που αναπτύσσονται μέσα στις εργατικές μάζες. Ωστόσο, αξιοσημείωτο και ενδεικτικό, στον υψηλότερό του βαθμό, είναι το γεγονός ότι η νέα αυτή «αριστερίστικη» συνδικαλιστική οργάνωση δεν πρόφτασε να ιδρυθεί και έπεφτε κιόλας κάτω από την επίδραση του ιμπεριαλιστικού κράτους. Η πάλη ανάμεσα στις διοικήσεις της παλιάς και της καινούριας συνομοσπονδίας περιορίστηκε, σε μεγάλο βαθμό, στην πάλη για το κέρδισμα της συμπάθειας και της υποστήριξης του Ρούσβελτ και της κυβέρνησής του.

            Δεν είναι λιγότερο χαρακτηριστική αν και με διαφορετική έννοια η γραφική παράσταση της ανάπτυξης ή του εκφυλισμού των συνδικάτων στην Ισπανία. Στα σοσιαλιστικά συνδικάτα όλα τα ηγετικά στοιχεία, που ως ένα βαθμό αντιπροσώπευαν την ανεξαρτησία του συνδικαλιστικού κινήματος, παραμερίστηκαν. Όσο για τις αναρχοσυνδικαλιστικές ενώσεις, αυτές μεταβλήθηκαν σε όργανα της δημοκρατικής μπουρζουαζίας. Οι αναρχοσυνδικαλιστές ηγέτες έγιναν συντηρητικοί αστοί υπουργοί. Το γεγονός ότι αυτή η μεταμόρφωση έγινε μέσα σε συνθήκες εμφύλιου πολέμου δε μειώνει τη σημασία της. Ο πόλεμος είναι η συνέχιση της ίδιας ακριβώς πολιτικής. Επιταχύνει τις εξελίξεις, φανερώνει τα βασικά τους γνωρίσματα, καταστρέφει καθετί που είναι σάπιο, ψεύτικο, αμφίβολο και εμφανίζει γυμνό καθετί που είναι ουσιώδες.

            Το γλίστρημα των συνδικάτων προς τα δεξιά οφείλεται στον παροξυσμό των ταξικών και διεθνών αντιθέσεων. Οι ηγέτες του συνδικαλιστικού κινήματος αισθάνονται ή καταλάβαιναν ή υποτίθεται πως καταλάβαιναν ότι τώρα δεν είναι καιρός να παίζουν το παιχνίδι της αντιπολίτευσης. Κάθε αντιπολιτευτική κίνηση μέσα στο συνδικαλιστικό κίνημα, και ιδιαίτερα στις κορυφές του, απειλούσε να προκαλέσει ένα φοβερό κίνημα των μαζών και να δημιουργήσει έτσι δυσκολίες στον εθνικό ιμπεριαλισμό. Εδώ έχει την πηγή του το γλίστρημα των συνδικάτων προς τα δεξιά και η κατάργηση της εργατικής δημοκρατίας στα συνδικάτα. Το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα του καπιταλισμού, το γλίστρημα προς το ολοκληρωτικό καθεστώς, προσδιορίζει το εργατικό κίνημα ολόκληρου του κόσμου. 

            Θα ’θελα επίσης να υπενθυμίσω την Ολλανδία, όπου όχι μόνο ο ρεφορμισμός και το συνδικαλιστικό κίνημα έχουν γίνει το πιο έμπιστο στήριγμα του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού, αλλά και οι λεγόμενες αναρχοσυνδικαλιστικές οργανώσεις που έχουν περάσει τελευταία κάτω από τον έλεγχο της ιμπεριαλιστικής κυβέρνησης. Ο γραμματέας αυτής της οργάνωσης, ο Σνίβλιετ, παρόλες τις πλατωνικές συμπάθειές του για την Τέταρτη Διεθνή, σαν βουλευτής στην ολλανδική Βουλή ενδιαφερόταν, πρώτα απ’ όλα, να μην πέσουν οι κεραυνοί της κυβέρνησης πάνω στη συνδικαλιστική οργάνωσή του.

            Στις Ενωμένες Πολιτείες, το υπουργείο Εργασίας με την αριστερίστικη γραφειοκρατία του έθεσε σαν καθήκον του να υποτάξει το συνδικαλιστικό κίνημα στο δημοκρατικό κράτος και, πρέπει να πούμε πως μέχρι τώρα το καθήκον αυτό εκπληρώθηκε με κάποια επιτυχία.

            Η εθνικοποίηση των σιδηροδρόμων και των πετρελαιοπηγών στο Μεξικό, δεν έχει, βέβαια, τίποτε το κοινό με το σοσιαλισμό. Είναι ένα μέτρο κρατικού καπιταλισμού σε μια καθυστερημένη χώρα που με αυτό τον τρόπο προσπαθεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της από τη μια, ενάντια στον ξένο ιμπεριαλισμό και, από την άλλη, ενάντια στο ίδιο της το προλεταριάτο. Η διαχείριση των σιδηροδρόμων, των πετρελαιοπηγών, κλπ διαμέσου των εργατικών οργανώσεων, δεν έχει τίποτε το κοινό με τον εργατικό έλεγχο στη βιομηχανία, γιατί, ουσιαστικά, η διαχείριση είναι στα χέρια της εργατικής γραφειοκρατίας, που ενώ είναι ανεξάρτητη από τους εργάτες, βρίσκεται κάτω από την απόλυτη εξάρτηση του αστικού κράτους. Αυτό το μέτρο από μέρους της κυρίαρχης τάξης έχει σα σκοπό να πειθαρχήσει την εργατική τάξη, να την κάμει να δουλέψει περισσότερο στην υπηρεσία των κοινών συμφερόντων του κράτους, που στην επιφάνεια φαίνεται να μπερδεύονται με τα συμφέροντα της ίδιας της εργατικής τάξης. Στην πραγματικότητα, ο μόνος στόχος της μπουρζουαζίας είναι να διαλύσει τα συνδικάτα σαν όργανα της πάλης των τάξεων και να τα αντικαταστήσει με τη συνδικαλιστική γραφειοκρατία σαν όργανο του αστικού κράτους στην ηγεσία των εργατών. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, το καθήκον της επαναστατικής πρωτοπορίας είναι να αγωνιστεί για την πλήρη ανεξαρτησία των συνδικάτων και για την επιβολή του πραγματικού ελέγχου πάνω στη σημερινή συνδικαλιστική γραφειοκρατία, που έχει μεταβληθεί σε διοίκηση των σιδηροδρόμων, των επιχειρήσεων πετρελαίου κλπ.

***

           

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι soutien.jpg

Τα γεγονότα της τελευταίας (πριν από τον πόλεμο) περιόδου αποκαλύψανε, ιδιαίτερα καθαρά, πως ο αναρχισμός, που από θεωρητική άποψη είναι πάντα φιλελευθερισμός, σπρωγμένος μέχρι τα άκρα του, και τίποτε άλλο, ήταν, στην πράξη, μια ειρηνιστική προπαγάνδα μέσα στα πλαίσια μιας δημοκρατικής πολιτείας της οποίας απαιτεί την προστασία. Αν αφήσουμε στην άκρη τις ατομικές τρομοκρατικές πράξεις κλπ., ο αναρχισμός, σαν ένα σύστημα κινήματος και πολιτικής δράσης των μαζών, δεν αντιπροσωπεύει παρά ένα προπαγανδιστικό υλικό κάτω από την ειρηνική προστασία των νόμων. Σε συνθήκες κρίσης, οι αναρχικοί κάνουν πάντα το αντίθετο από εκείνο που διδάσκουν σε καιρό ειρήνης. Αυτό το σημείωσε ο ίδιος ο Μαρξ σε σχέση με την Κομμούνα του Παρισιού. Και επαναλήφθηκε πολύ αργότερα σε μια κολοσσιαία κλίμακα στην εμπειρία της ισπανικής επανάστασης.

Συνδικάτα δημοκρατικά με την παλιά έννοια του όρου, δηλαδή σώματα, όπου στο σκελετό μιας και της ίδιας οργάνωσης των μαζών συγκρούονται διαφορετικές τάσεις, λιγότερο ή περισσότερο ελεύθερα, δεν μπορούν να υπάρχουν πια. Ακριβώς όπως είναι αδύνατο να ξαναγυρίσουμε στο αστικό δημοκρατικό  κράτος, το ίδιο είναι αδύνατο να ξαναγυρίσουμε στην παλιά εργατική δημοκρατία. Η μοίρα του ενός αντανακλάει τη μοίρα του άλλου. Είναι γεγονός αποδεδειγμένο ότι η ανεξαρτησία των συνδικάτων από ταξική άποψη, στις σχέσεις τους με το αστικό κράτος, δεν μπορεί να εξασφαλιστεί στις σημερινές συνθήκες, παρά μόνο κάτω από μια ηγεσία της τετάρτης Διεθνούς. Αυτή η ηγεσία, φυσικά, μπορεί και πρέπει να είναι λογική και να εξασφαλίζει στα συνδικάτα το μάξιμουμ τη δυνατής δημοκρατίας κάτω από συγκεκριμένες σημερινές συνθήκες. Αλλά χωρίς την πολιτική ηγεσία της τέταρτης Διεθνούς, η ανεξαρτησία των συνδικάτων είναι αδύνατη.      

Λ. Τρότσκι

Αύγουστος 1940

*Το άρθρο αυτό βρέθηκε με τη μορφή χειρογράφου πάνω στο γραφείο του Τρότσκι. Όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς, το άρθρο δεν είναι ολοκληρωμένο. Είναι ένας γενικός καμβάς πάνω στον οποίο δούλευε ο Τρότσκι λίγο πριν από τη δολοφονία του. 

(Λέον Τρότσκι, Μαρξισμός και συνδικάτα, εκδ. Αλλαγή, Αθήνα 1979, σελ. 3-11)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s