Οι πρόσφυγες και η επιλεκτική αμνησία της Δύσης

Η άρνηση παροχής ασύλου προς τους κυνηγημένους από τους ναζί Εβραίους τις δεκαετίες ’30-‘40

Το πλοίο «St. Luis» φορτωμένο Εβραίους φυγάδες από τη ναζιστική Γερμανία. Ούτε ένα λιμάνι της «πολιτισμένης» Δύσης δεν έκανε δεκτούς τους πρόσφυγες. Το πλοίο επέστρεψε και οι επιβάτες του κατέληξαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Χίτλερ.

Γράφει ο Χάρης Παπαδόπουλος

Η «πο­λι­τι­σμέ­νη» Δύση δεί­χνει εντε­λώς αμή­χα­νη και λίγη μπρο­στά στην προ­σφυ­γιά που περνά τα σύ­νο­ρα με κάθε μέσο για να γλι­τώ­σει από τον πό­λε­μο.

Οι ηγέ­τες ρη­το­ρεύ­ουν ενά­ντια στους ισλα­μι­στές και τους «κα­κούς δια­κι­νη­τές» που «εκ­με­ταλ­λεύ­ο­νται το πρό­βλη­μα», βγά­ζουν δα­κρύ­βρε­χτους λό­γους για το «δράμα των προ­σφύ­γων» και… αυ­ξά­νουν τους ελέγ­χους στα σύ­νο­ρα.

Όμως η Δύση δεν έχει καν τη δι­καιο­λο­γία πως αντι­με­τω­πί­ζει κάτι πρω­τό­γνω­ρο.

Η ίδια αναλ­γη­σία υπήρ­χε και πριν από 8 δεκαετίες, όταν με­ρι­κές εκα­το­ντά­δες χι­λιά­δες Εβραί­οι φυ­γά­δες από τη Γερ­μα­νία του Χί­τλερ ζή­τη­σαν τη σω­τη­ρία τους στις πο­λι­τι­σμέ­νες δυ­τι­κές χώρες. Πα­ντού η απά­ντη­ση ήταν: κλει­στά σύ­νο­ρα, στρα­τό­πε­δα συ­γκέ­ντρω­σης και… επα­να­προ­ώ­θη­ση στους ναζί.

Η διά­σκε­ψη του Εβιάν

Με την άνοδο του Χί­τλερ στην εξου­σία άρ­χι­σαν τα μέτρα διωγ­μού κατά των Εβραί­ων στη Γερ­μα­νία. Ήδη από τον Απρί­λη του 1933 οι ναζί στέ­κο­νταν έξω από εβραϊ­κά κα­τα­στή­μα­τα και κα­λού­σαν το κοινό να μην αγο­ρά­ζει εμπο­ρεύ­μα­τα παρά μόνο από «Άριους» μα­γα­ζά­το­ρες. Οι πε­ρί­φη­μοι Νόμοι της Νυ­ρεμ­βέρ­γης για την πε­ρι­θω­ριο­ποί­η­ση του εβραϊ­κού πλη­θυ­σμού ψη­φί­στη­καν ήδη από το 1935, ενώ τον Νο­έμ­βρη του 1938 θα λάμ­βα­νε χώρα η «Νύχτα των Κρυ­στάλ­λων», το μα­ζι­κό να­ζι­στι­κό πο­γκρόμ κατά του εβραϊ­κού πλη­θυ­σμού. Οι 750.000 Εβραί­οι της Γερ­μα­νί­ας αι­τού­νταν μα­ζι­κά κα­τα­φύ­γιο σε άλλες χώρες. Η κα­τά­στα­ση δεν σή­κω­νε ανα­βο­λή.

Τον Ιούλη του 1938 συ­γκλή­θη­κε η Διά­σκε­ψη του Εβιάν στη Γαλ­λία, όπου εκ­πρό­σω­ποι 32 κρα­τών της Ευ­ρώ­πης, της Βό­ρειας Αμε­ρι­κής και της Αυ­στρα­λί­ας συ­ζή­τη­σαν το τι θα κά­νουν με τους αυ­ξα­νό­με­νους αριθ­μούς των Εβραί­ων προ­σφύ­γων. Το γε­γο­νός πήρε με­γά­λη δη­μο­σιό­τη­τα, 120 ορ­γα­νώ­σεις αρω­γής και συ­μπα­ρά­στα­σης στους πρό­σφυ­γες ήταν πα­ρού­σες και τις συ­ζη­τή­σεις κά­λυ­πταν 200 δη­μο­σιο­γρά­φοι. Ο κάθε ηγέ­της ή εκ­πρό­σω­πος χώρας που ανέ­βαι­νε στο βήμα της σύ­σκε­ψης δεν πα­ρέ­λει­πε να κα­ταγ­γεί­λει τις διώ­ξεις κατά των Εβραί­ων.

Όμως, με εξαί­ρε­ση το μικρό κρά­τος της Δο­μι­νι­κα­νής Δη­μο­κρα­τί­ας στην Κα­ραϊ­βι­κή, καμιά άλλη χώρα δεν δέ­χτη­κε να αυ­ξή­σει τον αριθ­μό των αι­τή­σε­ων ασύ­λου. Όλες οι χώρες στο διά ταύτα επι­βε­βαί­ω­ναν πως τα σύ­νο­ρά τους θα πα­ρέ­με­ναν κλει­στά για τους κυ­νη­γη­μέ­νους Εβραί­ους, ενώ στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα αυτό που ακο­λού­θη­σε ήταν αυ­στη­ρο­ποί­η­ση των κα­νό­νων απέ­να­ντι στους πρό­σφυ­γες και πε­ρι­κο­πή των αδειών ασύ­λου. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ο εκ­πρό­σω­πος της Αυ­στρα­λί­ας δια­κή­ρυτ­τε: «Η Αυ­στρα­λία δεν έχει φυ­λε­τι­κό πρό­βλη­μα, και δεν επι­θυ­μεί να ει­σα­γά­γει ένα». Έναν χρόνο μετά, η Λευκή Βί­βλος της Με­γά­λης Βρε­τα­νί­ας, που επέ­βαλ­λε νέους πε­ριο­ρι­σμούς στη με­τα­νά­στευ­ση και κλεί­σι­μο των «πα­ρά­νο­μων» Εβραί­ων προ­σφύ­γων σε στρα­τό­πε­δα συ­γκέ­ντρω­σης, επι­κύ­ρω­σε το κλεί­σι­μο της στρό­φιγ­γας.

«Ούτε στα μικρά παι­διά…»

Η μικρή Άννα Φρανκ θύμα και σύμβολο της ναζιστικής θηριωδίας

Σε όλη τη Δύση ξε­κι­νού­σαν πο­λι­τι­κές κα­μπά­νιες της Δε­ξιάς ενά­ντια στους Εβραί­ους πρό­σφυ­γες, πα­τώ­ντας πάνω στην καλ­πά­ζου­σα ανερ­γία που έφερ­νε η οι­κο­νο­μι­κή κρίση. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά στις ΗΠΑ, με αφορ­μή την πρό­τα­ση νο­μο­σχε­δί­ου των Βά­γκνερ και Ρό­τζερς για να επι­τρα­πεί η εί­σο­δος στις ΗΠΑ 20.000 παι­διών εβραϊ­κών οι­κο­γε­νειών από τη Γερ­μα­νία και την Αυ­στρία, ξέ­σπα­σε σε όλη τη χώρα φρε­νια­σμέ­νη εκ­στρα­τεία ενά­ντια στα Εβραιό­που­λα που θα στε­ρή­σουν την απα­ραί­τη­τη κρα­τι­κή μέ­ρι­μνα από τα παι­διά των Αμε­ρι­κα­νών. Το νο­μο­σχέ­διο Βά­γκνερ-Ρό­τζερς απορ­ρί­φθη­κε πα­νη­γυ­ρι­κά στη Γε­ρου­σία το 1939 και το 1940, και τα 20.000 παι­διά δεν έφθα­σαν ποτέ στις ΗΠΑ. Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα θα κα­τα­λή­ξουν στα στρα­τό­πε­δα θα­νά­του του Χί­τλερ. Ανά­με­σα στα παι­διά που τους στε­ρή­θη­κε το δι­καί­ω­μα στο άσυλο ήταν και η μικρή Άννα Φρανκ, η συγ­γρα­φέ­ας του πε­ρί­φη­μου «ημε­ρο­λο­γί­ου» που θα είχε ζήσει και γε­ρά­σει στις ΗΠΑ. Όμως, η πο­λι­τι­κή των κλει­στών συ­νό­ρων την οδή­γη­σε στο Άου­σβιτς και τελικά στο Μπέρ­γκεν-Μπέλ­σεν όπου δολοφονήθηκε.

«Τα πλοία των κα­τα­ρα­μέ­νων»

Η πιο γνω­στή υπό­θε­ση κρα­τι­κής αναλ­γη­σί­ας και άρ­νη­σης ει­σό­δου σε πρό­σφυ­γες είναι η πε­ρί­πτω­ση του πλοί­ου «St. Louis» που έφυγε το 1939 με 937 Εβραί­ους πρό­σφυ­γες από το λι­μά­νι του Αμ­βούρ­γου προς τη Βό­ρεια Αμε­ρι­κή. Οι Κούβα, ΗΠΑ και Κα­να­δάς αρ­νή­θη­καν ξανά και ξανά να δε­χθούν τους πρό­σφυ­γες, με απο­τέ­λε­σμα το πλοίο να ξα­να­δια­σχί­σει τον Ατλα­ντι­κό και να κα­τα­λή­ξει στο βελ­γι­κό λι­μά­νι της Αμ­βέρ­σας. Και στις τρεις χώρες τα κόμ­μα­τα της Δε­ξιάς φο­βέ­ρι­ζαν τον κόσμο πως το «St. Louis» είναι γε­μά­το… Γερ­μα­νούς κα­τα­σκό­πους και πως οι Εβραί­οι αν γί­νουν δε­κτοί θα κλέ­ψουν τις θέ­σεις ερ­γα­σί­ας των ήδη ερ­γα­ζο­μέ­νων.

Από το λι­μά­νι της Αμ­βέρ­σας οι πρό­σφυ­γες μοι­ρά­στη­καν με δια­κρα­τι­κή συμ­φω­νία σε μια σειρά ευ­ρω­παϊ­κές χώρες. Τα επό­με­να χρό­νια το 28% των επι­βα­τών του «St. Louis» θα έχουν χαθεί για πάντα στα να­ζι­στι­κά στρα­τό­πε­δα της κα­τε­χό­με­νης Ευ­ρώ­πης.

Η υπό­θε­ση του πλοί­ου «St. Louis» έγινε βι­βλίο και κα­τό­πιν κι­νη­μα­το­γρα­φι­κή ται­νία στο Χό­λι­γουντ («Το πλοίο των κα­τα­ρα­μέ­νων», 1976). Αλλά δεν είναι η πιο σκλη­ρή ιστο­ρία Εβραί­ων προ­σφύ­γων. Υπήρ­ξαν πολλά πλοία κα­τα­ρα­μέ­νων που έψα­χναν ανοι­χτό δί­αυ­λο προς την αφι­λό­ξε­νη Ευ­ρώ­πη. Η πιο εγκλη­μα­τι­κή και πρα­κτι­κά άγνω­στη πε­ρί­πτω­ση ήταν ίσως αυτή του πλοί­ου «Στρού­μα» (δηλαδή «Στρυμώνας»), ιδιο­κτη­σί­ας του Έλ­λη­να εφο­πλι­στή Ι. Πα­ντε­λή.

Το «Στρού­μα» ήταν ο ορι­σμός του σα­πιο­κά­ρα­βου. Όταν ναυ­λώ­θη­κε, τον Δε­κέμ­βρη του 1941, για να με­τα­φέ­ρει Εβραί­ους πρό­σφυ­γες από την Κω­στάν­τζα της Ρου­μα­νί­ας στην Πα­λαι­στί­νη, ήταν ήδη 71 ετών (!) πλοίο. Μόλις επέ­πλεε, με μη­χα­νή που είχε ανα­συρ­θεί από ναυά­γιο στον Δού­να­βη και ασύρ­μα­το που υπο­λει­τουρ­γού­σε. Αυτή η νε­κρο­φό­ρα φορ­τώ­θη­κε με 769 Εβραί­ους και με ένα επτα­με­λές πλή­ρω­μα Βουλ­γά­ρων. Στον δρόμο προς τον Βό­σπο­ρο το πλοίο έπαθε βλάβη και κό­ντε­ψε να χαθεί από νάρ­κες. Τε­λι­κά το ρυ­μούλ­κη­σαν οι τουρ­κι­κές δυ­νά­μεις και το έβα­λαν σε κα­ρα­ντί­να. Ακο­λού­θη­σε δι­πλω­μα­τι­κή διελ­κυ­στίν­δα, όπου η Αγ­γλία, πα­ρό­τι ήταν ήδη σε πό­λε­μο με τη Γερ­μα­νία, αρ­νιό­ταν να ανα­λά­βει τους φυ­γά­δες από εκεί και ζη­τού­σε από την Τουρ­κία να γυ­ρί­σει πίσω το πλοίο.

Τε­λι­κά μόνο σε μία οι­κο­γέ­νεια, που «έτυχε» να είναι αυτή του αντι­προ­σώ­που της Standard Oil στη Ρου­μα­νία, επι­τρά­πη­κε να κα­τέ­βει από το πλοίο και να σωθεί. Στις 23 Φλε­βά­ρη το τουρ­κι­κό ναυ­τι­κό έκοψε την άγκυ­ρα του πλοί­ου και ρυ­μούλ­κη­σε ξανά το «Στρού­μα» 3-4 μίλια έξω από την Ισταν­μπούλ, χωρίς να λει­τουρ­γεί η μη­χα­νή του και ο ασύρ­μα­τος. Τα ξη­με­ρώ­μα­τα της 24ης Φλε­βά­ρη το πλοίο ανα­τι­νά­χθη­κε, άγνω­στο αν ήταν από νάρκη ή τορ­πί­λη. Από το σύ­νο­λο των 800 σχε­δόν αν­θρώ­πων σώ­θη­κε μόλις ένας ναυα­γός.

Το πλωτό φέρετρο «Στρούμα» (Στρυμόνας)

Κλει­στά σύ­νο­ρα ση­μαί­νουν ατέ­λειω­τη φρίκη

«Όμως αυτό που δι­δά­σκουν η εμπει­ρία και η ιστο­ρία είναι το εξής: …οι κυ­βερ­νή­σεις δεν έμα­θαν ποτέ τί­πο­τα από την ιστο­ρία, ούτε και έδρα­σαν στη βάση αρχών που αντλή­θη­καν από αυτήν». Το παλιό ρητό του Χέ­γκελ φαί­νε­ται να επι­βε­βαιώ­νε­ται ακόμη μία φορά.

Τα κλει­στά σύ­νο­ρα και τα στρα­τό­πε­δα κρά­τη­σης δο­λο­φό­νη­σαν μα­ζι­κά Εβραί­ους πρό­σφυ­γες, έστει­λαν πίσω πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρους στα κρε­μα­τό­ρια του Χί­τλερ και ταυ­τό­χρο­να χει­ρο­τέ­ρε­ψαν τις συν­θή­κες για τον ερ­γα­ζό­με­νο κόσμο στις χώρες της κρα­τι­κής αναλ­γη­σί­ας. Το μίσος προς τους Εβραί­ους με­τα­νά­στες αύ­ξα­νε τη συ­μπά­θεια προς τους ναζί και την ορ­γα­νω­μέ­νη επιρ­ροή της άκρας Δε­ξιάς, ιδιαί­τε­ρα σε ΗΠΑ, Αγ­γλία και Γαλ­λία.

Δεν υπάρ­χει αμ­φι­βο­λία πως η ίδια δια­δι­κα­σία εξε­λίσ­σε­ται και τώρα, και ο αγώ­νας να πέ­σουν οι φρά­χτες και να μεί­νουν ανοι­χτά τα σύ­νο­ρα, χωρίς στρα­τό­πε­δα κρά­τη­σης και αστυ­νο­μο­κρα­τία, δεν είναι μόνο αγώ­νας αλ­λη­λεγ­γύ­ης για τους πρό­σφυ­γες και τους/τις με­τα­νά­στ(ρι)ες. Ο διε­θνι­σμός δεν είναι κενή φράση για να στο­λί­ζει τις ομι­λί­ες και τα κεί­με­νά μας, αλλά όρος επι­βί­ω­σης απέ­να­ντι στο βρι­κο­λά­κια­σμα της άκρας Δε­ξιάς και της Ευ­ρώ­πης της βαρ­βα­ρό­τη­τας και του τρό­μου. 

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα «Εργατική Αριστερά», τον Φλεβάρη του 2016.

Το αναδημοσιεύουμε σήμερα στη σελίδα της «Κόκκινης» με αφορμή την επέτειο της 9ης Νοέμβρη, που έχει μείνει στην ιστορία ως «Η Νύχτα των Κρυστάλλων» με το πρώτο μαζικό ναζιστικό πογκρόμ ενάντια στους Εβραίους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s