ΓΑΛΛΙΑ, ΜΑΗΣ ΄68: Η επανάσταση στην ημερήσια διάταξη

Η κατάληψη του εργοστασίου της Σιτροέν στη γενική απεργία του Μάη ’68

Γράφει ο Χάρης Παπαδόπουλος

«Να τελειώνουμε με το ‘68» είναι ο διαρκής πόθος της αστικής τάξης και  των διανοουμένων της, εδώ και πενήντα δύο χρόνια σε όλο τον πλανήτη. Αμέτρητοι αναλυτές της σειράς καταλήγουν κάθε χρόνο πως ο Μάης είναι πια ξεπερασμένος, μια και σήμερα υπάρχει πολύ περισσότερη ανοχή στο σεξ των νέων από ό,τι παλιά. Και το ύστατο επιχείρημα ενάντια στο Μάη στη Γαλλία είναι  το ίδιο όπως στο Πολυτεχνείο στην Ελλάδα: οι ηγέτες της εξέγερσης, που βολεύτηκαν και «φρονίμεψαν».

Αλλά με ξόρκια και στρεψοδικίες  δεν πεθαίνει η επαναστατική μνήμη. Ο Μάης δεν δείχνει μόνο τις ευκαιρίες που χάθηκαν τότε, αλλά και το ότι οι εξεγέρσεις έρχονται αναπάντεχα, όταν οι αστοί νιώθουν σίγουροι και κυρίαρχοι.

1968: Η χρονιά που σείστηκε ο κόσμος

Τον Φλεβάρη 1968 ο στρατός των ΗΠΑ στο Βιετνάμ δοκίμαζε εντελώς αναπάντεχα το ποτήρι της ταπείνωσης. Ήταν η επίθεση Τετ των ανταρτών, που μέσα σε ελάχιστα εικοσιτετράωρα ανέτρεψε τον συσχετισμό δύναμης. Και ήταν μόνο η αρχή.

Τον Απρίλη στις ΗΠΑ δολοφονείται ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και οι μαύροι εξεγείρονται. Δεκάδες νεκροί, τα τανκς και ο στρατός στον δρόμο, συγκρούσεις ακόμη και λίγο πιο έξω από το Λευκό Οίκο. Οι ΗΠΑ έχαναν τον πόλεμο και μέσα στην ίδια τους τη χώρα. 

Η εξέγερση  θα περάσει στην Ευρώπη. Θα φουντώσει στην Τσεχοσλοβακία, όταν τον Αύγουστο ο κόσμος αντιμετώπιζε τα ρωσικά τανκς, που έβαζαν τέλος στην «Άνοιξη της Πράγας». Σε πολλές χώρες νεολαία και εργάτες θα διεκδικήσουν μαχητικά τον δρόμο. Αλλά η χώρα, που θα γίνει το σύμβολο της χρονιάς των εξεγέρσεων, θα είναι η Γαλλία.

Αστυνομία παντού δικαιοσύνη πουθενά 

Ο υποκινητής του γαλλικού Μάη ήταν η αστυνομική κτηνωδία απέναντι σε φοιτητικές κινητοποιήσεις. Πρώτα στη Ναντέρ και μετά στη Σορβόννη η αστυνομία διέλυσε συνελεύσεις προχωρώντας σε μαζικές συλλήψεις φοιτητών μέσα στις σχολές. Οι πρυτάνεις τις κλείνουν από τον φόβο καταλήψεων. Στις 3 Μάη η φοιτητογειτονιά Καρτιέ Λατέν αντιμετωπίζει στον δρόμο τις επιθέσεις της αστυνομίας.  

Η κυβέρνηση απαντά καθημερινά με ωμή καταστολή και φυλακίσεις φοιτητών. Την Παρασκευή 10 Μάη η διαδήλωση περικυκλώνεται ανατολικά του Σηκουάνα από την αστυνομία με σκοπό να τσακιστεί ανελέητα. Αυτό που θα ακολουθήσει έμεινε στην ιστορία ως «η νύχτα των οδοφραγμάτων». Εργάτες που γυρνάνε από τη βάρδια τους πυκνώνουν τα οδοφράγματα, αντιμετωπίζοντας στα ίσα τα CRS (ΜΑΤ). Οι μαγαζάτορες ανοίγουν τα καταστήματά τους, για να γλυτώσουν χτυπημένοι διαδηλωτές. Το Παρίσι ξαναθυμάται τα οδοφράγματα ενάντια στους ναζί, τον Αύγουστο του ’44.          

Η επόμενη μέρα βρίσκει το Παρίσι εξοργισμένο και την κυβέρνηση τρομαγμένη από την ίδια της τη βία. Ο πρωθυπουργός Πομπιντού σε διάγγελμα αναγγέλλει απελευθέρωση των φυλακισμένων φοιτητών και άνοιγμα των σχολών. Η διάσημη ρήση του Ντεγκώλ: «Το κράτος δεν υποχωρεί ποτέ» είχε μόλις πεταχτεί στα σκουπίδια.

Η Σορβόννη ανακαταλαμβάνεται από τους φοιτητές, η κόκκινη σημαία υψώνεται αντί της γαλλικής. Οι σχολές μετατρέπονται σε κέντρα αγώνα, προκηρύξεις και αφίσες τυπώνονται μαζικά, τα αντικυβερνητικά συνθήματα γενικεύονται ενάντια στο σύστημα, την εξουσία.

Αλλά ο κόσμος ήρθε ανάποδα τη Δευτέρα, 13 Μάη.

Η εργατική τάξη σηκώνει το γάντι

Τα συνδικάτα καλούν τη Δευτέρα σε 24ωρη απεργία και συλλαλητήριο. Ήταν η απαραίτητη εκτόνωση, όπως φανταζόντουσαν οι συνδικαλιστές του ΚΚ και του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ώστε να επιστρέψει η ομαλότητα. Ήδη το Κομμουνιστικό Κόμμα είχε πλειοδοτήσει τις προηγούμενες ημέρες καταγγέλλοντας τις «ομαδούλες των προβοκατόρων».

Όμως, το συλλαλητήριο ήταν σεισμός. Ένα εκατομμύριο διαδηλωτές. Στην κεφαλή της πορείας οι φοιτητές και η επαναστατική αριστερά. Οι γραφειοκράτες πίσω. Όλη η πορεία να δονείται από το σύνθημα «είμαστε μια ομαδούλα» και τον ύμνο της Διεθνούς.

Η γενική απεργία των συνδικάτων έδωσε την αυτοπεποίθηση σε κομμάτια εργαζομένων να ξεκινήσουν τις καταλήψεις την επόμενη μέρα. Την Τρίτη, 14 Μάη, απεργούσαν 200 άτομα. Μία μόλις βδομάδα μετά ήταν δέκα εκατομμύρια. Ανάμεσά τους τα τρία εκατομμύρια των ξένων εργατών, του πιο καταπιεσμένου, σιωπηλού και αθέατου κομματιού του γαλλικού προλεταριάτου. Τα εργοστάσια καταλαμβάνονταν το ένα πίσω από το άλλο, οι διευθυντές κλειδώνονταν όμηροι και οι εργάτες κατευθύνονταν με ενθουσιασμό να φέρουν στον αγώνα και τα κοντινά εργοστάσια.

Παντού τη διεύθυνση έπαιρναν Επιτροπές Αγώνα, συχνά αποτελούμενες από τους συνδικαλιστές του εργοστασίου που έμπαιναν στην Επιτροπή για να την ελέγξουν. Όμως αρκετές Επιτροπές ήταν ή μετατρεπόταν σε επιτελεία του εργατικού ξεσηκωμού. Η  επανάσταση κολλούσε σαν ιός στα κατειλημμένα  εργοστάσια.  Ένας εργάτης της Ρενώ περιγράφει:

«Κάθε απόγευμα γέμιζα το αμάξι μου με συναδέλφους, συχνά μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος, και κατεβαίναμε στη Σορβόννη. Την άλλη μέρα στη δουλειά αυτοί ερχόταν μεταμορφωμένοι. Από τις «ομαδούλες» των φοιτητών είχαν κερδίσει σε ένα απόγευμα την πολιτική εκπαίδευση που δεν εισέπραξαν χρόνια στο ΚΚ… Όταν ένας εργάτης πήγαινε στη Σορβόννη, επέστρεφε ως ήρωας. Ενέπνεε ατμόσφαιρα ελευθερίας και μαχητικότητα ανάμεσα στους νέους εργάτες».

Η εργατική πλημμυρίδα παρέσυρε μεγάλα κομμάτια της  κοινωνίας στον ξεσηκωμό. Πόλεις ολόκληρες, όπως η Ναντ, οργάνωναν την περιφρούρηση απέναντι στο κράτος, τη διανομή των αγαθών και την αλληλεγγύη. Οι εφημερίδες είχαν κλείσει ή εκδίδονταν από τους εργαζόμενούς τους και τα «δελτία των οχτώ» καταργήθηκαν. Σε όλη τη Γαλλία το κράτος έμοιαζε να έχει αποσυρθεί. Οι σχολές και τα εργοστάσια εξελίσσονταν σε κέντρα ζύμωσης για μια άλλη κοινωνία. 

Η Δεξιά αντεπιτίθεται

Όμως, στην κρίση της Δεξιάς ήρθε αρωγός η ρεφορμιστική αριστερά. Στις 26 Μάη οι συνδικαλιστές, τα αφεντικά και ο Πομπιντού έκλεισαν συμφωνία για αυξήσεις στους μισθούς και επιστροφή στη δουλειά. Οι καταλήψεις και η απεργία συνέχισαν για τουλάχιστον μια βδομάδα. Όμως, το κλίμα άρχισε να σπάει στους εξεγερμένους. Ταυτόχρονα, ο πρόεδρος Ντεγκώλ δραπετεύει στη Δυτική Γερμανία από όπου επιστρέφει με τις αμόλυντες από την εξέγερση μεραρχίες του γαλλικού στρατού κατοχής. Περικυκλώνει το Παρίσι. Στη διαδήλωση, που καλεί ο Ντεγκώλ με διάγγελμα στις 30 Μάη, κατεβαίνει η ανθρώπινη σκόνη του Παρισιού και το αντικομμουνιστικό κρεσέντο ξεκινά.

Προκηρύσσονται εκλογές για τις 22 Ιούνη, οι συγκεντρώσεις απαγορεύονται, το ίδιο και μια σειρά οργανώσεις της επαναστατικής αριστεράς. Αστυνομία και τραμπούκοι κυνηγούν νεολαίους χωρίς προσχήματα. Πέντε νεκροί ως τη μέρα των εκλογών. Το κίνημα, που είχε εκτοξευτεί σαν πύραυλος, προσγειώθηκε σαν τούβλο.

Στις εκλογές οι απογοητευμένοι εργάτες και εργάτριες δείχνουν τη δυσαρέσκειά τους με αποχή, η Αριστερά συντρίβεται, η Δεξιά σαρώνει. Αυλαία.      

Συμπεράσματα

Η κορύφωση της εξέγερσης του Μάη επαλήθευσε μια παλιότερη διατύπωση του Τρότσκι: «Το ελαφρύ ιππικό των φοιτητών θα ανοίξει το δρόμο της εφόδου στις βαριές μεραρχίες του προλεταριάτου».

Όμως, οι στρατοί που νικάνε δεν έχουν μόνο αποφασισμένους μαχητές. Χρειάζονται και ικανό επιτελείο. Οι ρεφορμιστές του Κομμουνιστικού και του Σοσιαλιστικού κόμματος «αντί να τους ανατρέψουν έτρεξαν να διαπραγματευτούν πώς θα σταματήσουν την εξέγερση» έγραψε ένας δημοσιογράφος.

Η επαναστατική αριστερά, ενθουσιώδης αλλά άπειρη, βρέθηκε στην ανάγκη να αποτελέσει το επιτελείο της εξέγερσης. Αλλά ήταν πιο εύκολο να διαχυθεί και να χαθεί μέσα στην «πλατειά πρωτοπορία» των μαχητών της εξέγερσης. Καμάρωνε ο Κον Μπεντίτ, εμβληματική φιγούρα του Μάη: «το κίνημα δεν έχει ούτε οργάνωση, ούτε δομή, ούτε ιεραρχία, ούτε προκαθορισμένο πρόγραμμα». Κι έτσι, δεν είχε και καμιά προοπτική επιτυχίας. Την ώρα που το κράτος των αφεντικών κατέρρεε, χρειαζόταν μια οργανωμένη πρωτοπορία να συσπειρώσει τις Επιτροπές Αγώνα σε αντίπαλο δέος. Όταν η εξουσία ήταν στον δρόμο, το ΚΚ της γύρισε την πλάτη επιδεικτικά και το κίνημα πίστευε πως δεν την είχε ανάγκη.

Και η Ιστορία που εμφανίστηκε στην αρχή ως Ευκαιρία, επέστρεψε ως Νέμεσις.

(το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο πρώτο φύλλο της εφημερίδας Κόκκινο Νήμα τον Μάη 2018)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s