Γράφει η Τερέζα Βολακάκη

Η ποινικοποίηση της λοατκια+ ταυτότητας

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό ILGA WORLD σε σύνολο 44 χωρών τον κόσμο ποινικοποιούνται οι συναινετικές σεξουαλικές πράξεις μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου¹. Συγκεκριμένα, 11 χώρες εφαρμόζουν τη θανατική ποινή, 16 χώρες τη φυλάκιση τουλάχιστον 10 ετών, 15 χώρες τη φυλάκιση μέχρι 8 ετών και κάποιες χώρες τη de facto ποινικοποίηση, δηλαδή τη δια βίου κοινωνική στοχοποίηση των ομοφυλόφιλων στις χώρες αυτές.

Διαδικασία ασύλου

Με την είσοδό τους στην Ελλάδα τα άτομα αυτά καλούνται να κάνουν αίτημα ασύλου, το οποίο εξετάζεται από την αρμόδια Υπηρεσία Ασύλου, προκειμένου να τους χορηγηθεί καθεστώς διεθνούς προστασίας. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα χρονοβόρα και ψυχοφθόρα διαδικασία, στην οποία κάθε αιτών και αιτούσα υποβάλλεται, για να μπορέσει να μείνει νόμιμα στην Ελλάδα. Κατά την καταγραφή του αιτήματος το άτομο οφείλει να αναφέρει επιγραμματικά τον λόγο (ή τους λόγους), για τον οποίο εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του. Σύμφωνα με τη νομολογία, τα λοατκια+ άτομα λόγω του φόβου τους και μη γνωρίζοντας τι ισχύει νομοθετικά στη χώρα, στην οποία έχουν εισέλθει, συχνά δεν αναφέρουν τον πραγματικό λόγο δίωξής τους αλλά κάποιον άλλο. Κανείς αρμόδιος ασφαλώς δεν τους έχει ενημερώσει πλήρως, επομένως είναι απολύτως αναμενόμενο να αισθάνονται ανασφάλεια.

Έπειτα ακολουθεί η συνέντευξη ουσίας ενώπιον της Υπηρεσίας Ασύλου. Σε αυτήν το άτομο καλείται να παρουσιάσει τους λόγους για τους οποίους εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του, αναλυτικά, με γεγονότα και με λεπτομέρειες. Πρόκειται για μια μακροσκελή συνέντευξη, που γίνεται από υπαλλήλους της Υπηρεσίας Ασύλου (και όχι από αστυνομικούς), η οποία σε πολλές περιπτώσεις έχει τη μορφή ανάκρισης, καθώς το άτομο καλείται να απαντήσει αλλεπάλληλες, και πολλές φορές επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις, για τον τόπο καταγωγής του, την πολιτική κατάσταση, τη ζωή του εκεί.

Όσον αφορά τα αιτήματα των προσώπων που διώκονται με βάση τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό, όπως φαίνεται και λόγω Οδηγίας της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ασύλου, αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερη δυσπιστία. Τα άτομα υποβάλλονται σε ψυχομετρικά τεστ και πολλές φορές ιδιαίτερα προσωπικές ερωτήσεις, που είναι πιθανό να προσβάλλουν την προσωπικότητα των ατόμων, αλλά και να επανατραυματίζουν τους ανθρώπους που φέρουν το τραύμα της δίωξής τους. Το σημαντικό είναι ότι βάσει της νομολογίας, τα άτομα που προέρχονται από τις ανωτέρω χώρες 44 χώρες, είναι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας και λαμβάνουν θετικές αποφάσεις από την Υπηρεσία.

Ασφαλείς τρίτες χώρες

Σύμφωνα με το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου υπάρχουν 17 χώρες,² που θεωρούνται ασφαλείς με βάση τις πληροφορίες της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Ασύλου. Ένα από τα βασικά ζητήματα, που δεν έχει απασχολήσει ούτε το Υπουργείο ούτε την Υπηρεσία Ασύλου, είναι πως δεν λαμβάνουν καθόλου υπόψη την κατάσταση ασφάλειας για τα λοατκια+ άτομα. Συγκεκριμένα, στη Γκάνα, το Τόγκο, το Μπενίν, τη Γκάμπια, τη Σενεγάλη, το Μαρόκο και την Τυνησία η ομοφυλοφιλία ποινικοποιείται με απειλή τουλάχιστον 10 χρόνων φυλάκισης, ενώ στο Πακιστάν με θανατική ποινή.

Στις περιπτώσεις των ασφαλών χωρών καταγωγής δεν λαμβάνεται υπόψη το αίτημα που καταγράφεται και εκδίδεται μια τυπική απορριπτική απόφαση. Σπάνια λαμβάνεται υπόψη το αίτημα με βάση τον σεξουαλικό προσανατολισμό και ελάχιστες φορές εξετάζεται στην ουσία του.

Συνθήκες ζωής στην Ελλάδα

Από τις αρχές του προσφυγικού ζητήματος στην Ελλάδα είχε καταρτιστεί ένας κατάλογος με τους ευάλωτους πληθυσμούς βάσει Ευρωπαϊκής Οδηγίας. Τα άτομα αυτής της κατηγορίας μπορεί να ήταν ασυνόδευτοι ανήλικοι, μόνες μητέρες, άτομα που πάσχουν από σοβαρές ασθένειες, άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένοι κτλ. Στη λίστα αυτή ανήκαν και όσα άτομα είχαν αιτηθεί άσυλο βάσει του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου τους. Τα άτομα αυτά είχαν κάποια «προνόμια» ως προς τη διαδικασία ασύλου, πολλές φορές είτε λάμβαναν θετική απόφαση με μια πολύ σύντομη συνέντευξη είτε λάμβαναν θετικές αποφάσεις σε πολύ σύντομα χρονικά διαστήματα. Παράλληλα, τόσο στα νησιά όσο και στην ενδοχώρα διέμεναν σε ξενώνες, σπίτια, διαμερίσματα με εξειδικευμένο προσωπικό που φρόντιζε γι’ αυτούς και για όσο διάστημα ήταν αιτούντες διεθνούς προστασίας.

Τα τελευταία δυο-τρία χρόνια αυτό έχει αλλάξει. Το Υπουργείο έχει καταργήσει τους ξενώνες ευάλωτων πληθυσμών, πλην των ασυνόδευτων ανηλίκων, επομένως όλοι και όλες οι αιτούσες διαμένουν στα γνωστά άθλια καμπ. Εκεί οι ευάλωτοι πληθυσμοί βρίσκονται αντιμέτωποι με τις καιρικές συνθήκες, διαβιούν σε σκηνές και στις καλύτερες περιπτώσεις σε κοντέινερ, με φαγητό και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε ελλιπέστατο βαθμό, και εκτεθειμένοι σε πλείστους κινδύνους εγκληματικότητας ενός πολυπληθούς καμπ χωρίς προστασία και προφύλαξη.

Οι διεκδικήσεις μας ως κίνημα

Το αντιρατσιστικό κίνημα και η Αριστερά στην Ελλάδα οφείλουμε να κάνουμε βασική αιχμή μας την προστασία των λοατκια+ ανθρώπων και των ευάλωτων πληθυσμών, καθώς και των προσφυγ(ισσ)ων εν γένει. Να απαιτήσουμε ξενώνες και δομές φιλοξενίας, που θα σέβονται την προσωπικότητα, την ταυτότητα φύλου, την ίδια τη ζωή των ευάλωτων πληθυσμών.

Να απαιτήσουμε τη χορήγηση ασύλου χωρίς τις χρονοβόρες και ιδιαιτέρως ψυχοφθόρες διαδικασίες, που προβλέπονται σήμερα.

Να απαιτήσουμε τον εφοδιασμό των ανθρώπων με τα απαραίτητα ταξιδιωτικά έγγραφα για να συνεχίσουν τη μετακίνησή τους προς όποια χώρα επιθυμούν.

Να εξασφαλίσουμε αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης εντός αστικού ιστού για όσα άτομα επιθυμούν την παραμονή τους στην Ελλάδα, με σεβασμό στον σεξουαλικό τους προσανατολισμό, την ταυτότητα ή/και έκφραση φύλου τους.

Να απαιτήσουμε έναν κόσμο χωρίς εθνικά σύνορα, που εγκλωβίζουν, κακοποιούν ή δολοφονούν ανθρώπους, μόνο και μόνο επειδή έκαναν την επιλογή να εγκαταλείψουν τη χώρα καταγωγής τους.

Σημειώσεις:

1. WORLD MAP – CRIMINALISATION OF CONSENSUAL SAME-SEX SEXUAL ACTS, ILGA WORLD, APRIL 2024, available at: https://ilga.org/ilga-world-maps/

2. Λίστα Ασφαλών Χωρών καταγωγής: https://migration.gov.gr/asfaleis-chores-katagogis-i-aigyptos-to-nepal-kai-to-mpenin-17-oi-chores-toy-katalogoy-asfalon-choron-katagogis/

*Το άρθρο της συντρόφισσας Τερέζας Βολακάκη πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Η Κόκκινη» φύλλο 23ο (καλοκαίρι 2024) που κυκλοφορεί.