Γράφει η Κική Σταματόγιαννη  

Ένας πλανητάρχης που θέλει να προσαρτήσει κυρίαρχα κράτη ως τμήμα των ΗΠΑ, που θέλει μια Αμερική «καθαρή» από μετανάστες, που με ένα από τα πρώτα του διατάγματα στερεί δικαιώματα από τρανς άτομα και σπέρνει τον τρόμο σε εκατομμύρια γυναίκες σχετικά με την απαγόρευση της άμβλωσης. Ένας μεγιστάνας χρηματοδότης του, που σηκώνει το χέρι σε φασιστικό χαιρετισμό μπροστά σε έξαλλα πλήθη που τον επευφημούν ουρλιάζοντας. Ένας πρόεδρος (ο Μιλέι της Αργεντινής) που στρέφεται κατά των δικαιωμάτων γυναικών και λοατκια+ ανθρώπων. Ένα νεοναζιστικό κόμμα με κουστούμι και γραβάτα (AfD), που κερδίζει καθημερινά οπαδούς στοχοποιώντας μουσουλμάνους πρόσφυγες.

Στην Ευρώπη, εθνικιστικά κόμματα κατακτούν το ένα μετά το άλλο την εξουσία, κυβερνώντας αυτοδύναμα ή συμμετέχοντας σε κυβερνητικούς συνασπισμούς. Ιταλία, Αυστρία, Ουγγαρία, Σουηδία, Φινλανδία, Πολωνία, Ολλανδία, παρολίγον η Λεπέν στην προεδρία της Γαλλίας. Ενώ η κοινοβουλευτική δύναμή τους αυξάνει σε μια σειρά ακόμη κράτη, με χαρακτηριστικότερο όλων ασφαλώς τη Γερμανία. Ήδη στις τοπικές εκλογές του φθινοπώρου η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) σάρωσε τα μέχρι πρότινος «κόκκινα κάστρα» της Σαξονίας, της Θουριγγίας και του Βρανδεμβούργου. Η στοχοποίηση μεταναστριών και προσφυγισσών, η αφωνία της Αριστεράς και η αδυναμία της να πείσει και κυρίως να εμπνεύσει, η συρρίκνωση της σοσιαλδημοκρατίας μετά τις καταστροφικές πολιτικές που έχει ασκήσει εδώ και δεκαετίες, έχουν καταστήσει την ευρωπαϊκή ήπειρο ένα πεδίο, όπου έχει συσσωρευτεί τεράστια ποσότητα εκρηκτικής ύλης.

Ποια κοινά παρουσιάζει η σύγχρονη Ακροδεξιά με τον φασισμό του μεσοπολέμου;

Σύμφωνοι. Δεν υπάρχουν (ακόμα) τάγματα εφόδου στους δρόμους. Οι όποιας μορφής συλλογικότητες των από τα κάτω μπορούν (ακόμα) να δρουν. Κάποιοι –όχι όλοι- απολαμβάνουμε (ακόμα) κάποια στοιχειώδη δικαιώματα και ελευθερίες. Με σημαντικές εκπτώσεις βέβαια και σε αυτά, ενώ κάθε αντίδραση καταστέλλεται με αυταρχισμό και βία από τους εκάστοτε κυβερνώντες. Καθημερινά ωστόσο συσσωρεύεται ένα ιδιότυπο κράμα λυσσαλέου μισανθρωπισμού προς τα πλάσματα, που είναι πολλαπλά καταπιεσμένα.

Ένα χαρακτηριστικό που μοιράζονται όλες οι χώρες, στις οποίες παρατηρείται σοβαρή άνοδος της Ακροδεξιάς, είναι αυτή ακριβώς η διάχυση και επικράτηση σε μεγάλα πληθυσμιακά κομμάτια ιδεών μίσους. Μίσους ενάντια σε μετανάστριες και πρόσφυγες, ενάντια σε αλλόθρησκους και ειδικά μουσουλμάνους, ενάντια σε γυναίκες και λοατκια+ άτομα, ενάντια σε ανάπηρους. Αυτή η ρητορική καλλιεργεί το έδαφος της μισαλλοδοξίας, οπλίζει το χέρι ρατσιστών ή ομοτρανσφοβικών σε μεμονωμένες επιθέσεις και στρώνει τον δρόμο για επικράτηση σε μεγαλύτερη έκταση. Είναι μια ρητορική που κερδίζει συνεχώς ακροατήρια. Πάνω σε αυτήν πάτησε ο Τραμπ και πέτυχε την επανεκλογή του. Συχνά φορά τον μανδύα του ρηξικέλευθου και αντισυστημικού. Άλλες φορές πάλι ομνύει στην παράδοση και τις «αξίες» της. Ένα είναι σίγουρο. Είναι τρομερά διεισδυτική και εξαιρετικά επικίνδυνη.

                    

Είναι επιλογή της αστικής τάξης αυτή τη στιγμή ο φασισμός;

Η συστημική κρίση, που τραντάζει επώδυνα όλο το οικοδόμημα, δείχνει με πολύ εμφατικό τρόπο το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει η αστική τάξη. Η παρτίδα είναι προφανές ότι δεν «της βγαίνει». Δεν υπάρχει η παραμικρή πολυτέλεια για κεϋνσιανά και νεοϋκενσιανά σχήματα, για οποιουδήποτε τύπου παροχές, που θα λειτουργούσαν ως βαλβίδα εκτόνωσης της λαϊκής οργής που κοχλάζει. Η μόνη διέξοδος για τους από πάνω είναι οι πολιτικές ακραίας λιτότητας, η φτωχοποίηση σημαντικών κομματιών των από τα κάτω, η τρομακτικής έντασης και βίας αστυνομική καταστολή, το ξεζούμισμα των εργαζομένων, η εγκατάλειψη και των ελάχιστων δομών κοινωνικής πρόνοιας. Μόνο έτσι μπορούν να ικανοποιήσουν την αδηφάγα πείνα τους για υπερκέρδη. Και ο μόνος τρόπος για να το πετύχουν είναι να υποδείξουν ή –στην ανάγκη- ακόμα και να «κατασκευάσουν» τον εχθρό.

Το χτίσιμο φραχτών και τειχών, οι επαναπροωθήσεις, ο εγκλεισμός προσφυγ(ισσ)ων στα στρατόπεδα κράτησης, η φύλαξη των εθνικών συνόρων όπου γης, το κυνηγητό των μεταναστριών, η στέρηση βασικών δικαιωμάτων, η εξαθλίωση της ζωής όλων των χωρίς χαρτιά, η απουσία οποιασδήποτε προστατευτικής εργασιακής ασπίδας, κατασκευάζει τον ιδεατό «τύπο εργαζόμενου», τον ιδεατό «ανθρωπότυπο». Εκείνον του κυνηγημένου, που δεν έχει το κουράγιο ή ακόμα και τα μέσα/εργαλεία, για να διεκδικήσει το παραμικρό.

Ο «εχθρός», λοιπόν, βρέθηκε. Είναι οι «ορδές των μουσουλμάνων», οι «λάθρο», οι «απολίτιστοι» (κι ας έχουν πολλοί εξ αυτών καταγωγή από χώρες με λαμπρό πολιτισμό χιλιάδων ετών). Είναι όλοι εκείνοι οι «ξένοι», που ήρθαν «να μας αρπάξουν τις (ούτως ή άλλως κακοπληρωμένες) δουλειές». Να «βιάσουν τα κορίτσια μας» (ξεχνώντας ασφαλώς βολικά να αναφερθεί ότι η συντριπτική πλειονότητα βιαστών και κακοποιητών είναι ημεδαποί). Να μας «κλέψουν τα επιδόματα» (που ούτως ή άλλως έχουν κοπεί ή ελαττωθεί δραματικά) ή να μας «υφαρπάξουν τους κρατικούς πόρους για την υγεία» (όνειρο θερινής νυκτός, καθώς οι από πάνω δύσκολα θα επέλεγαν να χρηματοδοτήσουν τη δημόσια υγεία και όχι τα εξοπλιστικά προγράμματα).

Είναι πραγματικά παράλογα όλα αυτά. Και όσο πιο παράλογα, τόσο μεγαλύτερη απήχηση βρίσκουν σε συντηρητικά ακροατήρια. Καθόλου τυχαία επιλογή δεν ήταν το ξενοφοβικό παραλήρημα του Τραμπ στη μετεκλογική του ομιλία ενάντια στους μετανάστες, που έρχονται από τη Λατινική Αμερική. Με αυτή την κίνηση έκλεινε το μάτι στις πολλές χιλιάδες ανθρώπων, που τον ψήφισαν ακριβώς για αυτό. Ήταν η εξόφληση ενός γραμματίου. Κανείς δεν μπορεί να τον κατηγορήσει ότι δεν έμεινε συνεπής στη δέσμευσή του.

Καθόλου τυχαίο επίσης δεν ήταν το γεγονός ότι στη Γερμανία πριν λίγες μέρες οι Χριστιανοδημοκράτες του CDU συμφώνησαν και ψήφισαν από κοινού με τους νέας κοπής φασίστες του AfD όλα τα αντιμεταναστευτικά και αντιπροσφυγικά μέτρα. Ο νέος εχθρός του λαού έχει «κατασκευαστεί». Πού; Στη Γερμανία. Στη χώρα που αιματοκύλισε τον πλανήτη, βασισμένη στην παντελώς αντεπιστημονική θεωρία περί της «καθαρότητας του αίματος» και της «ανωτερότητας μιας φυλής». Στη Γερμανία, όπου το κλίμα αντισημιτισμού του μεσοπολέμου έχει δώσει τη θέση του στην πιο ακραία ισλαμοφοβία. Συνθήματα μίσους ενάντια στους Παλαιστίνιους από αυτούς, που οι πατεράδες τους έφεραν στην εξουσία τους ναζί και διέπραξαν εγκλήματα που σαλεύει ο νους του ανθρώπου. Η ξενοφοβία και ο ρατσισμός συνδυασμένα με τη σύγχρονη ισλαμοφοβία είναι ένα εκρηκτικό κοκτέιλ μίσους. Και αρκούντως βοηθητικό για τα σχέδια των από πάνω.  

Το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ακόμα τάγματα εφόδου στους δρόμους, δεν σημαίνει ότι έχουμε τη χρονική άνεση να συζητούμε… μέχρι να φτιαχτούν. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ένα πολύ ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του φασισμού: ο ενθουσιασμός. Είναι ένα ενθουσιαστικό ρεύμα από τα κάτω – με ολότελα αντιδραστικές και αποκρουστικές ιδέες.

Γιατί επιμένουμε τόσο για το χαρακτηριστικό του ενθουσιασμού μέσα στα πλήθη που ακολουθούν την ακροδεξιά; Ο γερμανοεβραίος στοχαστής Βάλτερ Μπένγιαμιν είχε επισημάνει πως ο ναζισμός είναι το πιο ενθουσιαστικό από όλα τα κινήματα, που έχουν εμφανιστεί ποτέ: υπόσχεται πως ο κόσμος μπορεί να φτιάξει πολύ εύκολα και πολύ γρήγορα για τον μέσο ανθρωπάκο: αρκεί να δοθούν μερικές ροπαλιές στο κεφάλι στους κατάλληλους «εχθρούς», τους Εβραίους τότε –τους μουσουλμάνους και τους μετανάστες σήμερα- τα λοατκια και ιδιαίτερα τα τρανς άτομα, τους αναρχικούς και τους κομμουνιστές. Και όλα θα μπουν στη θέση τους. Η κοινωνία και η οικονομία θα τρέχουν όπως παλιά και όλα τα προβλήματα θα εξαφανιστούν. Μαζί με τους «περιττούς» πληθυσμούς.  

Θα είναι οδυνηρό λάθος να υποτιμήσουμε τη φρενίτιδα, την έξαλλη, οργιαστική χαρά που γεμίζει τα μυαλά των απελπισμένων, οι οποίοι θέλουν να πατήσουν πάνω σε όσους βρίσκονται πιο κάτω από αυτούς. Και δυστυχώς αυτό το στοιχείο το συναντάμε σε όλες, μα όλες τις χώρες, όπου ο νεοφασισμός επελαύνει. Τη χαρά να συντρίβεις κάποιον, που σε έχουν κάνει να πιστεύεις ότι είναι κατώτερος.

Τι να κάνουμε

Απέναντι στην ακροδεξιά που επιχειρεί να μιμηθεί τον Τραμπ ακόμη και στα συνθήματα («Να κάνουμε την Ευρώπη μεγάλη ξανά») έχει ξεσηκωθεί στη Γερμανία ένα ιδιαίτερα μαζικό και  ελπιδοφόρο κύμα συνεχών αντιφασιστικών διαδηλώσεων σε όλη τη χώρα. Η αντιφασιστική οργή στόχευε τόσο το ίδιο το AfD όσο και το δεξιό Χριστιανοδημοκρατικό κόμμα, που επιχείρησε κοινό μέτωπο με τους φασίστες στη γερμανική βουλή, προκειμένου να περάσει ένα ακόμη σκληρότερο αντιμεταναστευτικό νομοσχέδιο.

Αυτές οι μαζικές και ασταμάτητες αντιφασιστικές συγκεντρώσεις και πορείες δεν σώζουν μόνο την τιμή της γερμανικής εργατικής τάξης και της νεολαίας για τα αντανακλαστικά τους απέναντι στην εκλογική άνοδο των φασιστών. Στις δράσεις αυτές ενώνονται όλα τα κοινωνικά κινήματα των τελευταίων χρόνων: πολιτικές οργανώσεις της Αριστεράς, συνδικαλιστικές οργανώσεις, λοατκια+ και φεμινιστικές συλλογικότητες συναντιούνται με αντιρατσιστικές κινήσεις. Και, φυσικά, ολόκληρο το κίνημα αλληλεγγύης στην εξεγερμένη Παλαιστίνη βρίσκεται δυναμικά στις αντιφασιστικές κινητοποιήσεις, μια και το φασιστικό AfD είναι ξεκάθαρα ενάντια στην αντίσταση στη Γάζα και υπέρ του δολοφονικού κράτους του Ισραήλ.

Το παράδειγμα των γερμανικών αντιφασιστικών αντανακλαστικών οφείλουμε να μιμηθούμε σε όλη την Ευρώπη. Παντού η ακροδεξιά προσπαθεί να αναπτυχθεί πάνω στο μίσος απέναντι στο πιο αδύναμο κομμάτι της εργατικής τάξης: τις/τους μετανάστ(ρι)ες και τις προσφυγ(ισσ)ες. Πάνω στο αντιμουσουλμανικό παραλήρημα των ΜΜΕ σε όλη την περίκλειστη Ευρώπη. Γι’ αυτό παντού η υπεράσπιση των πιο χτυπημένων και υποτιμημένων από τα ταξικά αδέλφια μας, των μεταναστριών και των προσφυγισσών, πρέπει να καταστεί πρώτη προτεραιότητα. Σε κάθε συγκυρία και με κάθε αφορμή. Η ακροδεξιά και ο φασισμός δεν πρέπει να αφεθούν να αναπτυχθούν χάρη στο ξενοφοβικό και αντιισλαμικό δηλητήριο.

Δεν μας επιτρέπεται η παραμικρή πολυτέλεια εφησυχασμού και σπατάλης πολύτιμου χρόνου. Όσο η Αριστερά δεν κάνει σημαία της την υπεράσπιση μεταναστριών και προσφυγ(ισσ)ών, γυναικών και λοατκια+ ανθρώπων, όσο δεν μπαίνει μπροστά στον αγώνα υπεράσπισης της Παλαιστίνης, κανένας δεν θα μπορεί να πει «Δεν ήξερα».

Ξέρουμε. Ξέρουμε πολύ καλά πού έχει οδηγήσει στο παρελθόν όλο αυτό. Και καλούμαστε σήμερα να το αποτρέψουμε.

Είναι μονόδρομος να τα καταφέρουμε.

* Σύνθημα σε πανό από τις μαζικές αντιφασιστικές διαδηλώσεις στη Γερμανία.

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Η Κόκκινη«, φύλλο 26ο, Φλεβάρης 2025.