Γράφει ο Δημήτρης Κατσορίδας

Στην Ημερίδα, που διοργάνωσαν δέκα πρωτοβάθμια εργατικά Σωματεία, με θέμα: «Δικαίωμα στην Εργασία – Εργασία με Δικαιώματα», συμμετείχα στην ενότητα για την ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων με τίτλο: «Μαμά, μπαμπά, θα γυρίσεις το βράδυ;», όπου και απάντησα στις παρακάτω ερωτήσεις.

1η ΕΡΩΤΗΣΗ: Έχετε μιλήσει σε κείμενα σας για έναν ακήρυχτο πόλεμο, με θύματα τους εργαζόμενους. Δεν υπάρχουν κανόνες; Ποιο είναι το νομικό πλαίσιο που καλύπτει την Υγεία και Ασφάλεια; Τι προβλέπει για τις επιτροπές Υγείας & Ασφάλειας; Γιατί νομίζετε ότι σε πολύ λίγους χώρους δουλειάς έχουν συσταθεί;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

Κανόνες υπάρχουν και προβλέπονται από τον Νόμο 3850/2010 και ιδιαίτερα από τα άρθρα 4-7, 22, 42, 46 και 48, ο οποίος ενθαρρύνει τη σύσταση Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (ΕΥΑΕ), είτε υπάρχει σωματείο είτε όχι. Υποχρεώνει δε τον εργοδότη να τις αποδεχτεί, αν και εφόσον συσταθούν, ενώ ο αριθμός των μελών τους εξαρτάται από το μέγεθος της επιχείρησης (άρθρο 6). Η διάρκειά τους, όπως και του εκπροσώπου των εργαζομένων, είναι για διάστημα δύο ετών. Ο νόμος προβλέπει τις υποχρεώσεις του εργοδότη να λαμβάνει μέτρα πρόληψης και προστασίας, να οργανώνει την εργασία κατά τρόπο ασφαλή, να εκτιμά τους επαγγελματικούς κινδύνους, να λαμβάνει υπόψη τις ικανότητες και ιδιαιτερότητες των εργαζομένων, να διαθέτει τεχνικό ασφαλείας και γιατρό εργασίας. Προβλέπει επίσης και τις υποχρεώσεις των εργαζομένων να χρησιμοποιούν σωστά τα μέτρα ατομικής προστασίας (ΜΑΠ), να τηρούν τις οδηγίες ασφάλειας, να αναφέρουν άμεσα επικίνδυνες καταστάσεις κ.λπ.

Σε επίπεδο συμμετοχής των εργαζομένων, ο νόμος προβλέπει το δικαίωμα σύστασης Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (ΕΥΑΕ) σε επιχειρήσεις που απασχολούν 50 εργαζόμενους και πάνω (άρθρο 4, παράγραφος 1). Οι ΕΥΑΕ συγκροτούνται με πρωτοβουλία των εργαζομένων και έχουν συμβουλευτικό και ελεγκτικό ρόλο,σε συνεργασία με τον εργοδότη, τον Τεχνικό Ασφάλειας και τον Ιατρό Εργασίας.

Αν μια επιχείρηση απασχολεί 20-49 εργαζόμενους, τότε δεν μπορεί να συγκροτηθεί ΕΥΑΕ. Προβλέπεται, όμως, το δικαίωμα αντί της Επιτροπής η εκλογή από το σύνολο των εργαζομένων ενός εκπροσώπου για θέματα Υγείας και Ασφάλειας (άρθρο 4, παράγραφος 2).Ακόμη και σε επιχειρήσεις με λιγότερους από 20 εργαζόμενους, που αποτελούν την πλειονότητα των χώρων εργασίας, οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα να διαβουλεύονται μεταξύ τους και να επιλέγουν με πλειοψηφία εκπρόσωπό τους για την υγεία και ασφάλεια (άρθρο 4, παράγραφος 3) και ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να τον διευκολύνει στην άσκηση των καθηκόντων του (άρθρο 6, παράγραφος 2). Πάντως, δεν υπάρχει κατώτατο όριο αριθμού εργαζομένων για τη σύγκληση συνέλευσης σε πολύ μικρές επιχειρήσεις. Ακόμα και μια επιχείρηση που μπορεί να έχει 5 εργαζόμενουςμπορούν να συγκεντρωθούν και να εκλέξουν έναν εκπρόσωπό τους για ΥΑΕ.

Σε περίπτωση που δεν υπάρχει ΕΥΑΕ ή εκπρόσωπος των εργαζομένων, τότε η ευθύνη για την προστασία καλύπτεται πλήρως από τον εργοδότη και ισχύει ότι ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους.

Ο λόγος που έχουν συσταθεί σε πολύ λίγους χώρους δουλειάς ΕΥΑΕ είναι καταρχάς η έλλειψη αντίστοιχης κουλτούρας πρόληψης. Επιπρόσθετα, φαίνεται να σχετίζεται και με τον τρόπο που τα συνδικάτα αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους σε σχέση με άλλες μορφές συλλογικής εκπροσώπησης εργαζομένων. Η ύπαρξη δομών που δεν εντάσσονται άμεσα στη συνδικαλιστική τους λειτουργία ενδέχεται να δημιουργεί επιφυλάξεις, με αποτέλεσμα τόσο οι εργαζόμενοι όσο και τα συνδικάτα να μην προχωρούν συστηματικά στη σύσταση τέτοιων επιτροπών σε ευρύτερη κλίμακα. Επομένως, η απουσία τους στην πράξη μπορεί να συνδέεται με φαινόμενα αδράνειας, σε έλλειψη γνώσης του σχετικού δικαιώματος, σε αδυναμία διεκδίκησης ή σε έλλειψη πίεσης από τη βάση των εργαζομένων.

2η ΕΡΩΤΗΣΗ: Ποια θα πρέπει να είναι τα αιτήματα των συνδικάτων για την Υγεία και Ασφάλεια; Είναι οι επιτροπές υγείας & ασφάλειας η απάντηση; Και με ποια/ες προϋποθέσεις; Μπορούν να έχουν ουσιαστική συμβολή εάν δεν έχουν συνδικαλιστική κάλυψη-προστασία από απόλυση; Μπορούν να έχουν ουσιαστική συμβολή εάν δεν υπάρχει πρόβλεψη για κατάθεση καταγγελιών π.χ. στο ΣΕΠΕ και ύπαρξη συνεπειών εάν οι καταγγελίες επαληθευτούν;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

Εννοείται πως για την ασφάλεια των εργαζομένων η απάντηση εκ μέρους τους, όπως και των συνδικάτων, είναι η δημιουργία Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας στους χώρους εργασίας. Τα μέλη της ΕΥΑΕ ή οι εκπρόσωποι των εργαζομένων έχουν προστασία από απόλυση και ισχύει και γι’ αυτούς το άρθρο 14 του Ν. 1264/1982, όπως προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος 9, του Νόμου 3850/2010 για την υγεία και  ασφάλεια των εργαζομένων. Βέβαια, όπου υπάρχουν συνδικάτα υπάρχει ακόμη καλύτερη κάλυψη για τη δημιουργία ΕΥΑΕ. Όπου δεν υπάρχουν συνδικάτα, μπορούν βέβαια να συσταθούν ΕΥΑΕ, όπως προβλέπει ο νόμος, όμως πολλές φορές ο φόβος από τις εργοδοτικές πιέσεις ή της απόλυσης, αλλά ακόμη και η αδιαφορία ή/και η άγνοια από μεριάς των εργαζομένων, τους κρατάει μακριά από μια τέτοια ενέργεια. Έτσι, διστάζουν να δημιουργήσουν ΕΥΑΕ ή να καταγγείλουν σοβαρές παραβάσεις, και στην καλύτερη περίπτωση περιορίζονται μόνο σε κάποιες παρατηρήσεις. Παρ’ όλα αυτά, προβλέπεται καταγγελία στο ΣΕΠΕ, ακόμη και ανώνυμη, η οποία μπορεί να επιφέρει άμεσες συνέπειες για τον εργοδότη, όπως εντολές άμεσης συμμόρφωσης (διορθώσεις επικίνδυνων συνθηκών, ΜΑΠ, εκπαίδευση του προσωπικού), διοικητικά πρόστιμα ανάλογα με τη σοβαρότητα και τον αριθμό εργαζομένων, αναστολή λειτουργίας της επιχείρησης αν υπάρχει κίνδυνος για τους εργαζόμενους, ποινική δίωξη αν υπάρξει σοβαρός τραυματισμός ή θάνατος, αστική ευθύνη για αποζημίωση εργαζομένων, ιατροφαρμακευτικά έξοδα κ.λπ.

Εδώ, όμως, χρειάζεται να αναδείξουμε την απουσία μιας ουσιαστικής κουλτούρας ασφάλειας στην εργασία, που έχει ως συνέπεια την αποδοχή επικίνδυνων και ανθυγιεινών συνθηκών εργασίας ως «κανονικότητα», με συνέπεια να αποσιωπούνται οι απαιτήσεις για αξιοπρεπή και ασφαλή εργασία και έτσι οι εργαζόμενοι και τα συνδικάτα να μην συστήνουν αντίστοιχες Επιτροπές. 

Όσον αφορά τα αιτήματα, ένα πρώτο αίτημα είναι η επαναφορά της Επιθεώρησης Εργασίας στο υπουργείο Εργασίας με προσλήψεις προσωπικού. Ένα άλλο αίτημα είναι η κατάργηση του νόμου Ν.5239/2025 της Κεραμέως για το 13ωρο εργασίας, το οποίο αναμένεται να επιδεινώσει το ήδη διαδεδομένο φαινόμενο σωματικής και ψυχικής καταπόνησης στην αγορά εργασίας, καθώς η υπέρβαση του οκταώρου συνδέεται αναντίρρητα με την εμφάνιση μυοσκελετικών προβλημάτων, καρδιαγγειακών και εγκεφαλικών νοσημάτων και ψυχικών διαταραχών (άγχος, κατάθλιψη, ξεσπάσματα θυμού, επαγγελματική εξουθένωση, εργατικά ατυχήματα κ.λπ.).

Επιπρόσθετα, οι εργαζόμενοι και τα συνδικάτα είναι απαραίτητο να αξιοποιήσουν το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, να συστήσουν ΕΥΑΕ, να προχωρούν σε καταγγελίες στην Επιθεώρηση Εργασίας, κάτι το οποίο προβλέπεται  από το νόμο. Επίσης, να διασφαλίσουν τη σταθερή λειτουργία Μεικτών Επιτροπών Ελέγχου σε όλους τους κλάδους, με ουσιαστική συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων (βλ. επιπλέον και το άρθρο 23 σχετικά με τις Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης-ΕΞΥΠ). Παράλληλα, να διεκδικούν την ενίσχυση του ρόλου των ιατρών εργασίας και να απαιτούν την αναβάθμιση των υποδομών και του εξοπλισμού, με στόχο τη συνεχή βελτίωση των συνθηκών ασφάλειας. Όλες αυτές οι παρεμβάσεις αποτελούν αναγκαία βήματα, ώστε να μη θρηνούμε χαμένες εργατικές ζωές. Διότι, μόνο τότε θα μπορέσει να αλλάξει ουσιαστικά η σημερινή, επικίνδυνη πραγματικότητα στους χώρους δουλειάς