Γράφει ο Δημήτρης Κατσορίδας*

Ο νόμος ενθαρρύνει τη σύσταση Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (ΕΥΑΕ), είτε υπάρχει σωματείο είτε όχι – υποχρεώνει, δε, τον εργοδότη να τις αποδεχτεί, αν και εφόσον συσταθούν, ενώ ο αριθμός των μελών τους εξαρτάται από το μέγεθος της επιχείρησης.

Το εργατικό δυστύχημα στο εργοστάσιο «Βιολάντα» αναδεικνύει με τον πιο δραματικό τρόπο τα διαχρονικά και σοβαρά ζητήματα υγείας και ασφάλειας στους χώρους εργασίας. Τα ερωτήματα που τίθενται είναι πολλά. Υπάρχουν κανόνες; Ποιο είναι το νομικό πλαίσιο που καλύπτει την Υγεία και Ασφάλεια; Τι προβλέπει για τις Επιτροπές Υγείας & Ασφάλειας της Εργασίας; Γιατί έχουν συσταθεί σε πολύ λίγους χώρους δουλειάς;

Κανόνες υπάρχουν και προβλέπονται από τον Νόμο 3850/2010, και ιδιαίτερα από τα άρθρα 4-7, 22, 42, 46 και 48, ο οποίος ενθαρρύνει τη σύσταση Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (ΕΥΑΕ), είτε υπάρχει σωματείο είτε όχι. Υποχρεώνει, δε, τον εργοδότη να τις αποδεχτεί, αν και εφόσον συσταθούν, ενώ ο αριθμός των μελών τους εξαρτάται από το μέγεθος της επιχείρησης (άρθρο 6). Η διάρκειά τους, όπως και του εκπροσώπου των εργαζομένων, είναι για διάστημα δύο ετών. Ο νόμος προβλέπει τις υποχρεώσεις του εργοδότη να λαμβάνει μέτρα πρόληψης και προστασίας, να οργανώνει την εργασία κατά τρόπο ασφαλή, να εκτιμά τους επαγγελματικούς κινδύνους, να λαμβάνει υπόψη τις ικανότητες και ιδιαιτερότητες των εργαζομένων, να διαθέτει τεχνικό ασφαλείας και γιατρό εργασίας. Προβλέπει επίσης και τις υποχρεώσεις των εργαζομένων να χρησιμοποιούν σωστά τα μέτρα ατομικής προστασίας (ΜΑΠ), να τηρούν τις οδηγίες ασφάλειας, να αναφέρουν αμέσως επικίνδυνες καταστάσεις κ.λπ.

Σε επίπεδο συμμετοχής των εργαζομένων, ο νόμος προβλέπει το δικαίωμα σύστασης Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (ΕΥΑΕ) σε επιχειρήσεις που απασχολούν 50 εργαζόμενους και πάνω (άρθρο 4, παράγραφος 1. Οι ΕΥΑΕ συγκροτούνται με πρωτοβουλία των εργαζομένων και έχουν συμβουλευτικό και ελεγκτικό ρόλο, σε συνεργασία με τον εργοδότη, τον τεχνικό ασφάλειας και τον ιατρό εργασίας. Αν μια επιχείρηση απασχολεί 20-49 εργαζόμενους, τότε δεν μπορεί να συγκροτηθεί ΕΥΑΕ. Προβλέπεται, όμως, το δικαίωμα, αντί της Επιτροπής, της εκλογής από το σύνολο των εργαζομένων ενός εκπροσώπου για θέματα υγείας και ασφάλειας (άρθρο 4, παράγραφος 2).

Ακόμα και σε επιχειρήσεις με λιγότερους από 20 εργαζόμενους, που αποτελούν την πλειονότητα των χώρων εργασίας, οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα να διαβουλεύονται μεταξύ τους και να επιλέγουν με πλειοψηφία τον εκπρόσωπό τους για την υγεία και ασφάλεια (άρθρο 4, παράγραφος 3) και ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να τον διευκολύνει στην άσκηση των καθηκόντων του (άρθρο 6, παράγραφος 2).

Πάντως, δεν υπάρχει κατώτατο όριο αριθμού εργαζομένων για τη σύγκληση συνέλευσης σε πολύ μικρές επιχειρήσεις. Ακόμα και σε μια επιχείρηση που μπορεί να έχει 5 εργαζόμενους, μπορούν να συγκεντρωθούν και να εκλέξουν έναν εκπρόσωπό τους για ΥΑΕ. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει ΕΥΑΕ ή εκπρόσωπος των εργαζομένων, τότε η ευθύνη για την προστασία καλύπτεται πλήρως από τον εργοδότη και ισχύει ό,τι ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους.

Ο βασικός λόγος που έχουν συσταθεί σε πολύ λίγους χώρους δουλειάς ΕΥΑΕ είναι καταρχήν ο φόβος των εργοδοτικών πιέσεων ή και ο φόβος της απόλυσης. Ετσι, πολλοί διστάζουν να δημιουργήσουν ΕΥΑΕ ή να καταγγείλουν σοβαρές παραβάσεις και, στην καλύτερη περίπτωση, περιορίζονται σε απλές παρατηρήσεις. Επιπλέον, αυτό μπορεί να συνδέεται με την αδράνεια, την έλλειψη γνώσης του σχετικού δικαιώματος ή και με την απουσία πίεσης από τη βάση των εργαζομένων. Ωστόσο, υπάρχει η δυνατότητα καταγγελίας στο ΣΕΠΕ, ακόμη και ανώνυμα, η οποία μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες για τον εργοδότη.

Αξίζει να επισημανθεί ότι τα μέλη της ΕΥΑΕ ή οι εκπρόσωποι των εργαζομένων έχουν προστασία από απόλυση και ισχύει και γι’ αυτούς το άρθρο 14 του Ν. 1264/1982, όπως προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 9, του Νόμου 3850/2010 για την Υγεία και Ασφάλεια. Βέβαια, στους χώρους που υπάρχουν συνδικάτα, η δημιουργία ΕΥΑΕ είναι ευκολότερη. Εδώ, όμως, χρειάζεται να ληφθεί υπόψη και ο τρόπος που τα συνδικάτα αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους σε σχέση με άλλες μορφές συλλογικής εκπροσώπησης εργαζομένων. Η ύπαρξη δομών που δεν εντάσσονται άμεσα στη συνδικαλιστική τους λειτουργία ενδέχεται να δημιουργεί επιφυλάξεις, με αποτέλεσμα να μη συμβάλλουν συστηματικά στη σύσταση τέτοιων επιτροπών σε ευρύτερη κλίμακα.

Οι εργαζόμενοι και τα συνδικάτα είναι απαραίτητο να αξιοποιήσουν το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο. Παράλληλα, χρειάζεται επειγόντως να ενισχυθεί άμεσα η υποστελεχωμένη Επιθεώρηση Εργασίας με επιθεωρητές ασφάλειας και υγείας, καθώς και με επιθεωρητές εργασιακών σχέσεων, ώστε να ελέγχονται αποτελεσματικά οι συνθήκες εργασίας, να προλαμβάνονται τα εργατικά ατυχήματα και να μπαίνει φρένο στα εξοντωτικά ωράρια. Τέλος, απαιτείται να καταργηθούν οι νόμοι που οδηγούν στην εργασιακή εξόντωση και διαλύουν κάθε προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων.

*Επιστημονικός συνεργάτης ΙΝΕ ΓΣΕΕ

Το άρθρο του συντρόφου Δημήτρη Κατσορίδα πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα των Συντακτών στις 9 Φλεβάρη 2026. Το αναδημοσιεύουμε σήμερα στην ιστοσελίδα της εφημερίδας «Η ΚΟΚΚΙΝΗ» με την άδεια του αρθρογράφου.