Σε μια χώρα που αγοράζει φρεγάτες,

τι αξία έχει η ζωή των γυναικών που φτιάχνουν μπισκότα;

Η στροφή προς την πολεμική οικονομία

βλάπτει σοβαρά τα δικαιώματά μας

Γράφει η Κική Σταματόγιαννη

«Είμαστε μεσοπόλεμος, σου λέω,

ανίατα μεσοπόλεμος…»*

Βrothers in Arms

«Ο προϋπολογισμός της νέας εποχής ταιριάζει στις φιλοδοξίες της Ευρώπης». Όταν τα λόγια αυτά βγαίνουν από τα πλέον επίσημα χείλη, της Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν, επικεφαλής της Κομισιόν, οι ευρωπαϊκοί λαοί μπορούν να είναι απολύτως βέβαιοι τι τους περιμένει. Βέβαιοι πως για μια ακόμη φορά θα είναι αυτοί, που θα πληρώσουν τον λογαριασμό.

Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ 2028-2034 σκιαγραφεί αδρά την κυρίαρχη τάση του ευρωπαϊκού μεγάλου κεφαλαίου. Το θηριώδες πρόγραμμα «ReArm Europe» προβλέπει μια αύξηση 500% στις δαπάνες για στρατιωτικούς εξοπλισμούς, που στην οργουελιανή γλώσσα των από πάνω κωδικοποιείται ως «αμυντικές δαπάνες». Όλα αυτά έρχονται να προστεθούν στα υπέρογκα ποσά, που καταβάλλουν ήδη τα ευρωπαϊκά κράτη, μαζί με το 5% του ΑΕΠ για όσα είναι κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, όπως για παράδειγμα η Ελλάδα.

Σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή του παγκόσμιου σκηνικού παρατηρείται ξεκάθαρη στροφή προς την πολεμική οικονομία για τα κράτη της ευρωπαϊκής ηπείρου. Η ελληνική κυβέρνηση, σταθερά στο πλευρό του μεγαλύτερου ιμπεριαλιστικού κράτους στον κόσμο και της φονικότερης πολεμικής μηχανής και σαν έτοιμη από καιρό, έχει ήδη πληρώσει και παραλάβει το «Κίμων», την πρώτη φρεγάτα Μπελαρά από τη Γαλλία. Η φρεγάτα βρίσκεται κιόλας στην Κύπρο, μαζί με την παλιότερη φρεγάτα «Ψαρά», για να φυλάξουν τις αγγλικές βάσεις στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια από τις απαντητικές επιθέσεις των ιρανικών drones.

Και οι δουλειές της κυβέρνησης Μητσοτάκη προχωρούν με το κλείσιμο συμφωνιών για την αγορά και άλλων άχρηστων –πλην όμως εξαιρετικά κοστοβόρων και φονικών- πολεμικών μπιχλιμπιδιών.

Και επειδή στον καπιταλισμό τα λεφτά υπάρχουν για συγκεκριμένες ανάγκες και μυστηριωδώς «ελλείπουν» όταν πρόκειται για τις ανάγκες των από κάτω, η αφειδώλευτη μετακίνηση τεράστιων πόρων προς το μεγάλο κεφάλαιο δεν μπορεί παρά να συνοδεύεται από τη συνακόλουθη συρρίκνωση των δημοσίων πόρων για τις κοινωνικές ανάγκες.

Τι απομένει για προνοιακές δομές, για τη δημόσια υγεία, για δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια, για στέγαση, για στήριξη των πιο χτυπημένων κομματιών της εργατικής τάξης, των μικροαγροτών, των κοινωνικά πιο ευάλωτων; Ψίχουλα.

Τι απομένει για μέτρα προστασίας και ασφάλειας των εργαζομένων στους χώρους δουλειάς; Για βρεφοκομεία και παιδικούς σταθμούς, για γηροκομεία; Για ανακούφιση των προσφυγισσών και των παιδιών τους; Τίποτα.

 Όλα αυτά φαντάζουν περιττές πολυτέλειες, καθώς έρχονται σε σύγκρουση με το «πολεμικό πνεύμα» της εποχής και τα υπερκέρδη των πολεμικών βιομηχανιών.

Υποχώρηση κοινωνικού κράτους και προνοιακών δομών

Οι επιπτώσεις στις ζωές των γυναικών

Προκειμένου να καταφέρουν να καβαλήσουν το κύμα του πολεμικού πυρετού, οι αστικές τάξεις δεν αμφιταλαντεύτηκαν ιδιαίτερα, όταν χρειάστηκαν να κάνουν την επιλογή τους. Μια επιλογή, που συνοδεύεται από την επιβολή νέων δυσβάσταχτων φόρων και περικοπών σε κοινωνικές δαπάνες. Έτσι, θα γονατίσουν το ήδη πετσοκομμένο εισόδημα των εργαζομένων και θα εξανεμίσουν τις ήδη πενιχρές συντάξεις. Τι άλλο προβλέπει το αιματοβαμμένο μενού; Ξεζούμισμα των ανθρώπων της εργατικής τάξης, εντατικοποίηση με 13ωρα δουλειάς, απολύσεις εγκύων, εξοντωτικά ωράρια-λάστιχο σε «ευέλικτες» μορφές απασχόλησης, ποινικοποίηση της συνδικαλιστικής δράσης και των απεργιών, επιβράβευση της εργοδοτικής αυθαιρεσίας, έλλειψη μέτρων προστασίας στους χώρους δουλειάς, καθώς αποτελούν σοβαρό κόστος για τα αφεντικά. Καλλιέργεια ενός κλίματος τρομοκρατίας στους χώρους εργασίας και φυσικά βίαιη καταστολή κάθε εργατικής κινητοποίησης.

Στην Ελλάδα, με τις 20 γυναικοκτονίες μέσα στο 2026 και με την έμφυλη βία να έχει σκαρφαλώσει σε τρομακτικά επίπεδα, υπάρχουν –μόλις- 18 ξενώνες για επιζώσες έμφυλης βίας, που λειτουργούν με ευθύνη των αντίστοιχων Δήμων και 2 ξενώνες που λειτουργούν από το Ελληνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Τη στιγμή που ο ελάχιστα διακηρυγμένος στόχος από την πλευρά του φεμινιστικού κινήματος είναι η ύπαρξη και λειτουργία ενός ξενώνα ανά

10.000 κατοίκους. Η ιλιγγιώδεις απόσταση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο αριθμούς καταδεικνύει τη στόχευση της κυβέρνησης σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες.

Η διάλυση των δημόσιων νοσοκομείων, η κούραση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού που παλεύουν να κρατήσουν όρθιο ό,τι σώζεται, η αδυναμία να κλείσει μια γυναίκα ραντεβού ακόμα και για μια στοιχειώδη γυναικολογική εξέταση σε δημόσια δομή συνεπάγεται την παραπομπή αυτής σε βάθος μηνών (κάτι που μπορεί να αποβεί καθοριστικό για την υγεία ή/και τη ζωή της ακόμα).

Ακόμα και κατακτημένα δικαιώματα, όπως αυτό της άμβλωσης, αμφισβητούνται. Σύμφωνα με πολύ πρόσφατη έρευνα σε ένα ποσοστό 57,5% (στα 46 από τα 80 νοσοκομεία στην ελληνική περιφέρεια) καταγράφεται άρνηση στις γυναίκες του δικαιώματος σε δωρεάν και ασφαλή διακοπή κύησης. Ως αποτέλεσμα, πολλές γυναίκες αναγκάζονται να καταφεύγουν στον ιδιωτικό τομέα με το κόστος που αυτό συνεπάγεται. Σε αυτή τη λογική της αμφισβήτησης του δικαιώματος στις γυναίκες να διαθέτουν οι ίδιες το σώμα τους καταπώς επιθυμούν, λογοδοτούν οι καμπάνιες περί αγέννητου παιδιού, οι ημερίδες με συμμετοχή εκπροσώπων της Εκκλησίας, οι αγωνιώδεις κραυγές κάθε λογής δημοσιολογούντων για το «δημογραφικό πρόβλημα» και την απειλή εξαφάνισης του «ελληνικού έθνους».

Στον χώρο της εργασίας είναι πολύ νωπός ο χαμός πέντε εργατριών, η προστασία της ζωής των οποίων κρίθηκε πολυτέλεια για τον ιδιοκτήτη της μπισκοτοβιομηχανίας ‘Βιολάντα’. Σε μια χώρα που αγοράζει φρεγάτες, αλήθεια τι αξία έχει η ζωή των γυναικών που φτιάχνουν μπισκότα;  Οι γυναίκες είναι συχνότατα οι τελευταίες που προσλαμβάνονται και οι πρώτες που απολύονται – ιδίως με την ανακοίνωση της εγκυμοσύνης τους στον εργοδότη στον ιδιωτικό τομέα. Είναι χαρακτηριστική περίπτωση της Hellenic Train, της εταιρίας που παρόλο που συγκέντρωσε τη γενική κατακραυγή μετά το έγκλημα των Τεμπών το 2023, είναι η εταιρεία που δεν δίστασε να προχωρήσει στην απόλυση εγκύων, σύμφωνα με καταγγελία της ΔΕΣΚ Σιδηροδρομικών.

Μιλιταρισμός στην κοινωνία

Η στροφή όμως προς την πολεμική οικονομική οικονομία δεν σημαίνει μόνο διάλυση των προνοιακών δομών. Συνοδεύεται πάντα και από την καλλιέργεια ενός κλίματος μιλιταρισμού στην κοινωνία και εκθειασμού της «ανδρείας» και της «σωματικής ρώμης». Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι ολόκληρες κοινωνικές ομάδες, που «δεν ταιριάζουν», καθώς δεν πληρούν συγκεκριμένα πρότυπα, εξοβελίζονται. Σημάνει την εκπαίδευση μιας ολόκληρης κοινωνίας στη σωματική αρτιμέλεια ως το ύψιστο ιδανικό, κομμένη και ραμμένη στο πρότυπο του γενναίου άντρα πολεμιστή, που «δίνει τη ζωή του για την πατρίδα». Σημαίνει τη διάχυση της ματσίλας, τη συρρίκνωση του δικαιώματος στην άμβλωση. Όταν μια κοινωνία προετοιμάζεται για πόλεμο, πρέπει να είναι μια κοινωνία που συνεχώς γεννά παιδιά, φρέσκο κρέας για τα κανόνια των από πάνω.

Για να επιτευχθεί αυτό, επιβάλλεται η σταδιακή απομάκρυνση των γυναικών από τον χώρο της εργασίας, ο περιορισμός στο σπίτι, η ενασχόληση με οικιακές δουλειές (ας θυμηθούμε κάπου εδώ τα μαθήματα κεντήματος και αργαλειού, λες και βρισκόμαστε στον μεσοπόλεμο. Ή ίσως ακριβώς γι’ αυτό). Πάνω σε αυτό έρχεται να «κουμπώσει» η πλημμύρα των βίντεο, που διαχέονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με τη σαρωτική επέλαση των tradwives, των γυναικών που πλασάρουν την επιστροφή σε μια εποχή στιβαρά δομημένων πατριαρχικών έμφυλων στερεοτύπων. Γυναίκες κλεισμένες στις κουζίνες τους, που γεννούν 4-5 ή και 9 ακόμα παιδιά, ζυμώνουν ψωμί και ψήνουν κέικ σα να εξαρτιόταν η ίδια η ζωή τους απ’ αυτό, και περιμένουν τον άντρα να γυρίσει σπίτι φέρνοντας χρήματα. Σε μια αλλαγή σκηνικού προς το πολεμικότερο, οι ίδιες γυναίκες -κάνοντας τα ίδια ακριβώς πράγματα- θα τον περιμένουν να γυρίσει από τα μέτωπα των πολεμικών συγκρούσεων. Αντιλαμβανόμαστε λίγο καλύτερα τώρα για πόσο επικίνδυνη κλιμάκωση μιλάμε;

Και φυσικά ούτε λόγος να γίνεται για τους «περιττούς πληθυσμούς» μέσα στον καπιταλισμό. Για τα ανάπηρα ή άρρωστα σώματα, για τα μη νευροτυπικά άτομα, για τις ηλικιωμένες και τις ρομνιές, για τα λοατκια+ και τα ιδίως τα τρανς άτομα. Στη συγκυρία αυτή του ιμπεριαλιστικού καπιταλισμού χρειάζονται ξεκάθαρα έμφυλα στερεότυπα: άντρας και γυναίκα. Ο ένας να πολεμάει, η άλλη να αναθρέφει παιδιά, να κρατάει το σπίτι, να φροντίζει και να περιμένει. Τα τρανς σώματα, που αμφισβητούν αυτή την κατασκευασμένη  έμφυλη δυαδικότητα, εκ των πραγμάτων «δεν χωρούν». Άρα, πρέπει να υποτιμηθούν, να χλευαστούν, να παραμεριστούν, να υποβιβαστούν σε κάτι λιγότερο από το ανθρώπινο. Να εξοβελιστούν. Από κοντά οι γκέι, που με τη «θηλυπρέπειά» τους (όρος ασφαλώς των από πάνω, όχι δικός μας), οι λεσβίες που δεν χωρούν στο καλούπι της χαρωπής και καρτερικής νοικοκυράς που μεγαλώνει παιδιά, χαλάνε την εικόνα. Χαλάνε το κλίμα. Παίρνουν κι αυτοί/αυτές τη σειρά τους στο κρεβάτι του Προκρούστη. Ό,τι υπολείπεται, τεντώνεται μέχρις ακραίου ορίου. Ό,τι περισσεύει, αποκόπτεται. Εξοβελισμός, επομένως, σύμφωνα με αυτό το αποκρουστικό αφήγημα ματσίλας. Πανομοιότυπη εικόνα στις κοινωνίες σε όλη την Ευρώπη, που μπαίνει σε αυτό το κλίμα πολεμικού πυρετού και ανταγωνισμού.

Να σταθούμε απέναντι σε αυτό που μας ετοιμάζουν

Όλα αυτά μας επιβεβαιώνουν με οδυνηρά εύγλωττο τρόπο αυτό που οι μαρξίστριες έχουμε κατά νου. Ότι η κοινωνική εξέλιξη δεν είναι γραμμική. Ακολουθεί τις δικές της ελικοειδείς διαδρομές.

Σε συνθήκες κρίσης και κλυδωνισμού του συστήματος, όπως αυτή που διανύουμε, ανοίγονται χάσματα και κοινωνίες ολόκληρες πισωγυρίζουν σε εποχές βίας και βαρβαρότητας. Σε τέτοιες εποχές όμως μπορούν να υπάρξουν και σημαντικές τομές ή και άλματα. Αυτό που μας αντιστοιχεί ως τρανσφεμνιστικό κίνημα και επαναστατική Αριστερά είναι να βαθύνουμε τις ρήξεις με τους από πάνω και να κάνουμε το δικό μας άλμα πάνω από τις πολεμικές θηριωδίες, μέσα στις οποίες θέλουν να μας βυθίσουν. Η 8^η Μάρτη έρχεται ως υπενθύμιση αυτού του κρίσιμου καθήκοντος. Θέλουμε δημόσιους πόρους για τις ανάγκες μας και όχι για τα κανόνια τους. Να επιλέξουμε τη ζωή και όχι τον θάνατο.

Καμιά συμμετοχή στον πόλεμό τους!

*Στίχος από την ποιητική συλλογή «Ψυχοστασία» (1972) του Βύρωνα Λεοντάρη.

**Το παραπάνω άρθρο βρίσκεται δημοσιευμένο στο 31ο φύλλο της εφημερίδας «Η ΚΟΚΚΙΝΗ» (Μάρτης 2026) που κυκοφορεί