Γράφει η Δήμητρα Γεμενετζή

Στις αρχές του 20ού αιώνα ένα πολιτικό σκίτσο αποτύπωνε εύγλωττα τη νέα πραγματικότητα για την Κούβα. Ένας άνδρας, που συμβόλιζε το νησί, ήταν δεμένος σε έναν στύλο με την επιγραφή «Τροπολογία Platt». Πίσω του στεκόταν ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Μακ Κίνλει, κρατώντας ένα καυτό σίδερο με την ένδειξη «USA», έτοιμος να το σφραγίσει στην πλάτη του.

Το σκίτσο δεν ήταν υπερβολή. Ήταν πολιτικό σχόλιο για μια νέα μορφή εξάρτησης.

Το 1901 επιβλήθηκε στην Κούβα η Τροπολογία Platt, η οποία ενσωματώθηκε στο σύνταγμα της χώρας. Με την τροπολογία αυτή οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούσαν το δικαίωμα να επεμβαίνουν στρατιωτικά στην Κούβα όποτε το έκριναν αναγκαίο για τη διατήρηση της «σταθερότητας» και της «ανεξαρτησίας» της.

Παράλληλα εξασφάλισαν το δικαίωμα δημιουργίας ναυτικών βάσεων, με σημαντικότερη εκείνη στον Guantánamo, η οποία παραμένει υπό αμερικανικό έλεγχο μέχρι σήμερα.

Οι Κουβανοί είχαν μόλις απελευθερωθεί από την ισπανική αποικιοκρατία ύστερα από δεκαετίες αγώνα. Ωστόσο η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική από τις προσδοκίες τους. Όπως δήλωσε ο επαναστάτης στρατηγός Μάξιμο Γκόμεζ: «Κανείς μας δεν πίστευε ότι την ειρήνη θα ακολουθούσε στρατιωτική κατοχή από τους συμμάχους μας».

Μετά τον ισπανοαμερικανικό πόλεμο η αμερικανική σημαία υψώθηκε στο Σαντιάγο ντε Κούβα. Η ανεξαρτησία του νησιού είχε ήδη τεθεί υπό επιτήρηση.

Χρειάστηκαν σχεδόν εξήντα χρόνια για να αλλάξει η κατάσταση.

Την Πρωτοχρονιά του 1959 οι επαναστατικές δυνάμεις κατέλαβαν την Αβάνα. Στην πρωτεύουσα μπήκαν οι αντάρτες υπό τον Τσε Γκεβάρα και τον Καμίλο Σιενφουέγος, ενώ λίγες ημέρες αργότερα, στις 8 Ιανουαρίου, έφτασε στην πόλη και ο ηγέτης της επανάστασης Φιδέλ Κάστρο.

Το καθεστώς που αντικατέστησε τον Μπατίστα ήταν μια πολιτική Επανάσταση σε σχέση με το παρελθόν. Μέσα σε τρία-τέσσερα χρόνια, επένδυσε σε εκτεταμένα κοινωνικά προγράμματα, ιδιαίτερα στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης, τα οποία συχνά προβάλλονται ως βασικά επιτεύγματα του κουβανικού συστήματος, απαλλοτρίωσε την περιουσία της αστικής τάξης, κήρυξε παράνομη και απαράδεκτη κάθε ρατσιστική διάκριση.

Βέβαια, σε καμιά στιγμή στην Κούβα, δεν είχαν οι εργάτ(ρι)ες το δικαίωμα να αποφασίζουν και να οργανώνουν την παραγωγή και την κοινωνική ζωή. Όλα κατευθύνονταν από τα πάνω χωρίς τον παραμικρό εργατικό έλεγχο.

Ο Φιντέλ στην πρώτη του ομιλία προς τον λαό δήλωσε:

«Ζούμε μια αποφασιστική στιγμή της ιστορίας μας. Η τυραννία έπεσε. Απέραντη είναι η λαϊκή χαρά. Όμως έχουμε ακόμη πολλά να κάνουμε». Η προειδοποίησή του αποδείχθηκε προφητική.

Τον Απρίλιο του 1961 εκδηλώθηκε η εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων, μια επιχείρηση που οργανώθηκε από τη CIA με αντικαθεστωτικούς κουβανούς εξόριστους.

Η εισβολή κατέρρευσε μέσα σε λίγες ημέρες. Μετά την αποτυχία της επιχείρησης, η επαναστατική κυβέρνηση ανακοίνωσε την εθνικοποίηση μεγάλων αμερικανικών επιχειρήσεων και διακήρυξε τον σοσιαλιστικό χαρακτήρα της επανάστασης.

Λίγους μήνες αργότερα ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Κένεντι επέβαλε ένα εκτεταμένο οικονομικό, εμπορικό και χρηματοπιστωτικό εμπάργκο κατά της Κούβας.

Το εμπάργκο αυτό εξελίχθηκε σε έναν από τους μακροβιότερους οικονομικούς αποκλεισμούς στη σύγχρονη ιστορία.

Για δεκαετίες η Κούβα βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν συνδυασμό εξωτερικών πιέσεων και εσωτερικών δυσκολιών. Το εμπάργκο περιόρισε τις εμπορικές συναλλαγές, την πρόσβαση σε διεθνείς χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς και τη δυνατότητα εισαγωγών βασικών αγαθών.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2010 υπήρξε μια σύντομη περίοδος σχετικής προσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Αβάνας. Ωστόσο η κατάσταση άλλαξε ξανά δραστικά κατά την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ.

Η κυβέρνησή του επανάφερε και ενίσχυσε πολλές από τις κυρώσεις, που είχαν χαλαρώσει τα προηγούμενα χρόνια. Περιορίστηκαν οι οικονομικές συναλλαγές, αυστηροποιήθηκαν οι ταξιδιωτικοί περιορισμοί και επιβλήθηκαν νέες κυρώσεις σε εταιρείες, που συναλλάσσονταν με το κουβανικό κράτος.

Οι αποφάσεις αυτές επιβάρυναν περαιτέρω μια οικονομία, που ήδη αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα.

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά την Τροπολογία Platt, η καυτή σφραγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών στιγματίζει το σώμα της  Κούβας.

Στις 29 Ιανουαρίου 2026 η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, με εκτελεστικό διάταγμα επιβεβαιώνει ότι η αλλαγή  καθεστώτος στην Κούβα αποτελεί στόχο μέχρι τέλους του έτους. Ζητούν από την κυβέρνηση να «κάνει συμφωνία πριν να είναι πολύ αργά».

Με την επέμβαση στην Βενεζουέλα κατάσχεσαν δεξαμενόπλοια με πετρέλαιο που προορίζονταν για την Κούβα και κήρυξαν αποκλεισμό. Η έλλειψη καυσίμων απειλεί τον εφοδιασμό και έχει διαταράξει τα συστήματα ύδρευσης και τα νοσοκομεία. Η κουβανική κυβέρνηση έχει κλείσει σχολεία και πανεπιστήμια και έχει περιορίσει τις δημόσιες συγκοινωνίες.

Σε όλη τη διάρκεια του εμπάργκο από το 1962 αυτή είναι η χειρότερη κατάσταση.

Όμως η Κούβα έφτασε ως εδώ όρθια. Στάθηκε στα πόδια της χωρίς να υποταχθεί. Χωρίς να ταπεινωθεί. Με τον λαό της (τον εξοπλισμένο λαό της) να μην εγκαταλείπει ούτε μια στιγμή, ακόμα και στις πιο δύσκολες συνθήκες, την αξιοπρέπεια και το δικαίωμά του να αποφασίζει αυτός για τη ζωή του και για τη χώρα του.

Αυτό το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των λαών σε κάθε γωνιά του κόσμου, καλούμαστε να υπερασπιστούμε χωρίς «αλλά όμως…».

*Το παραπάνω άρθρο βρίσκεται δημοσιευμένο στην εφημερίδα «Η Κόκκινη«, φύλλο 31ο (Μάρτης 2026) που κυκλοφορεί.