Γράφει ο Χάρης Κωστούλας

Ή αλλιώς δυο λόγια για τις «Στάχτες, ανθολόγιο νύχτας» του Νίκου Λέκκα.

Πρόσφατα έφτασε στα χέρια μου η νέα δουλειά του Νίκου Λέκκα, με τίτλο «Στάχτες, ένα ανθολόγιο της νύχτας», που κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ. Το βιβλίο προλογίζει ο Σάββας Μιχαήλ, και έχει γράψει και έναν όμορφο επίλογο ο Γιώργος Γιαννόπουλος, ποιητής και εκδότης της επιθεώρησης πολιτισμού ΕΝΕΚΕΝ, και των ομώνυμων εκδόσεων.

Ξεχωρίζει και η αισθητική της έκδοσης, όπου στο εξώφυλλο έχουμε ένα πίνακα του γνωστού ζωγράφου Μοντιλιάνι. Ο οποίος δεν ζωγράφιζε τα μάτια των γυναικών στους πίνακες τους, και φέρεται να είχε πει στην μούσα του, «θα ζωγραφίσω τα μάτια σου, όταν γνωρίσω την ψυχή σου».

Από τις πρώτες σελίδες πέφτεις σε αποσπάσματα σαν το παρακάτω:

«…η ακαδημαϊκή παιδεία δεν αξίζει τίποτα χωρίς την αλητεία και η αλητεία δεν αξίζει τίποτα αν δεν περιέχει γνώση, εν τω συνόλω, και ευγένεια». Νίκος Λέκκας, Στάχτες ανθολόγιο νύχτας, σελ.18

Λέξεις που σε κάνουν να σκεφτείς ότι πρέπει να έχει κανείς καταπιεί αρκετές δόσεις μικροαστικού καθωσπρεπισμού, για να μην μπορεί να κατανοήσει ότι η αλητεία και το περιθώριο μπορούν να γεννήσουν την πιο εξευγενισμένη μορφή διανόησης. Οι παρίες αυτής της κοινωνίας, είναι συνήθως αυτοί που έχουν σηκώσει το πέπλο που καλύπτει τα κακώς κείμενα, και είναι αυτοί που καταφέρνουν να αντικρύσουν την εικόνα των κοινωνιών μας στην απόλυτη τους ξεφτίλα και γύμνια. Δεν είναι εύκολο κανένας και καμία που στριμώχνεται να γίνει υγιές μέλος αυτού του γαμημένου έθνους, ικανός και ικανή να κατακτήσει τις αλήθειες που θα δει με ευκολία ο απόβλητος. Είναι το σκληρό βίωμα του απόβλητου, που τον φέρνει στην πλεονεκτική θέση να έχει δει την υποκρισία, τον συντηρητισμό, την ταξική βία στην πιο ανόθευτη μορφή τους. Είναι μια κατάκτηση που για το λαϊκό και στερημένο από ανέσεις περιθώριο προηγείται της διανοητικής ενσωμάτωσης όλων αυτών σε μία ολοκληρωμένη θεώρηση. Είναι όμως η συνάντηση του απόκληρου, με την επαναστατική διανόηση που του διαμορφώνει μία νέα ταυτότητα. Η αντίληψη του ατομικού βιώματος, στα πλαίσια μίας κοινωνικής ερμηνείας του πως έζησε και υπήρξε, λειτουργεί θεραπευτικά. «Και η σ. Κατερίνα Μάτσα, που πάντα η σκέψη της είναι μπροστά μου είπε «..ως πότε; Μπροστά στην αξιοπρέπεια σου και την ζωή σου την ίδια. Με την οποιαδήποτε παρέκκλιση, με τα όποια παρελκόμενα». (Νικος Λέκκας, Στάχτες, εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ, σελ.32)

Όμως μη νομίζετε ότι έχουμε να κάνουμε ,με μία εκτενή αυτοβιογραφική μαρτυρία. Τα διηγήματα του Νίκου, ξεκινούν με αφορμή σκέψεις, που αφορούν το σινεμά, τα λαϊκά παιδιά στο Κορωπί, στο Αγρίνιο, σκέψεις άρνησης της καταναλωτικής καπιταλιστικής κοινωνίας, και κάπου στριμωγμένα εκεί μας ξερνά και τις προσωπικές του αλήθειες και μνήμες.

Συγκροτεί πάντα ένα συγκεκριμένης αναφοράς κόσμο στα διηγήματα του. Πρεζάκια που παλεύουν για την απεξάρτηση, αξιοπρεπείς πόρνες του πεζοδρομίου, λεσβίες με περίσσια θηλυκότητα και άνδρες ομοφυλόφιλοι που μπορούν να είναι πιο παντελονάτες και πιο ξηγημένοι και από τον πιο λαϊκό νταλικέρη. Αυτός ο κόσμος είναι το φόντο στα δοκίμια του Νίκου Λέκκα, πρωταγωνιστής είναι η δική του οπτική πάνω στην κοινωνία, αλλά και σε αυτές τις κοινότητες.

Ωστόσο αξίζει να σημειώσουμε ότι περιθώριο, αλητεία, η στερημένη λαϊκή ύπαρξη, η επαναστατική αριστερή πολιτικοποίηση, η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, τα παιδιά που προσπαθούν να απεξαρτηθούν από την πρέζα και η «μάνα» τους η Κατερίνα Μάτσα, η τελευταία αναφέρεται σε πολλά από τα δοκίμια, όλες οι παραπάνω κατηγορίες είναι ένα ενιαίο σύνολο.

Και κάτι ακόμη μιας και ο Νίκος Λέκκας δεν κρύβει την συμπάθεια του στην επαναστατική αριστερά, αυτό που με κέρδισε είναι ότι δεν βλέπουμε την συνηθισμένη γκρίνια για τις παθογένειες του χώρου, αντιθέτως ο συγγραφέας στέκεται με βαθιά ευγένεια και σεβασμό στον χώρο αυτόν και στους ανθρώπους που τον υπηρετούν. Ο Νίκος μας κάνει να καταλάβουμε ότι οι άνθρωποι που έχουν περάσει πολλά, και έχουν μια κεκτημένη κοινωνική εμπειρία, μπορούν να διατηρούν μία απίστευτη ικανότητα να ξεχωρίζουν το πρωτεύον από το δευτερεύον.

Κλείνοντας να πούμε ότι στην τελευταία δουλειά του Νίκου Λέκκα, δεν έχουμε μία πραγματεία, μία έρευνα πάνω στο κόσμο του περιθωρίου όπως βλέπουμε στα κείμενα και στα βιβλία του Ηλία Πετρόπουλου. Ο συγγραφέας είναι άνθρωπος των καφενείων και των μπαρ -καφέ- βιβλιοπωλείων όπως είναι η αγαπημένη του Λοκομοτίβα στα Εξάρχεια. Ο Νίκος με έντονα βιώματα αντίστοιχα των κοινοτήτων που περιγράφει, δεν μας δίνει μία μελέτη αλλά μας παρουσιάζει με ανατριχιαστική γνησιότητα αυτό που είναι ο ίδιος. Η συνειδητή φωνή αυτού του κόσμου.

Η γραφή του Νίκου που κάποιοι θεώρησαν επικίνδυνη και δυνητικά απαγορευμένη έρχεται να λυτρώσει. Όχι μόνο τον συγγραφέα αλλά και εμάς.

*Ιχθυολόγος Τ.Ε. και συγγραφέας του δοκιμίου «Ο Μισελ Πάμπλο, η Αλγερινή Επανάσταση και η Εποχή μας»