Μάχη για τo εδάφος της Αλβανίας: τι αποκαλύπτει η «Επανάσταση των ροζ φλαμίνγκο»
από την Αλβανική Αντικαπιταλιστική Συλλογικότητα (KASh)
ΠΗΓΗ: inprecor.fr
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: elaliberta.gr
Εδώ και πάνω από μία εβδομάδα, τα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν τακτικά εικόνες από την Αλβανία, η οποία συνήθως απουσιάζουν από τον δυτικό Τύπο: στις εικόνες αυτές βλέπουμε χιλιάδες διαδηλωτές, με σημαίες ή πλακάτ στα χέρια, στους δρόμους των Τιράνων ή αλλού. Συγκεντρώνονται διαρκώς από τις 30 Μαΐου 2026 ενάντια στα τουριστικά έργα που προγραμματίζονται στο Ζβέρνεκ, κοντά στη λιμνοθάλασσα της Νάρτα, καθώς και στο νησί Σαζάν. Πέρα από τα οικολογικά ζητήματα, τα συρματοπλέγματα που έχουν τοποθετηθεί στην ακτή και εναντίον των οποίων συγκεντρώνονται οι ακτιβιστές έχουν γίνει, για τον πληθυσμό, το σύμβολο ενός σημαντικού πολιτικού ζητήματος: της σταδιακής στέρησης του εδάφους και του μέλλοντός του.
Σκοπεύουμε να επανέλθουμε σε αυτά τα πρόσφατα γεγονότα και να τα ανατρέξουμε χρονολογικά. Θέλουμε να δείξουμε ότι η τρέχουσα κινητοποίηση ξεπερνά κατά πολύ την απλή υπεράσπιση του περιβάλλοντος: αποκαλύπτει τις σημαντικές εντάσεις που εξακολουθούν να διατρέχουν τη σύγχρονη Αλβανία γύρω από ζητήματα εδαφικής κυριαρχίας και του ευρύτερου δικαιώματος του πληθυσμού στην αυτοδιάθεση.
Για να κατανοήσουμε αυτές τις συγκρούσεις και τα πιθανά σημεία ρήξης, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε τις αιτίες τους — ιδίως τη σύγκλιση συμφερόντων μεταξύ ξένων επενδυτών, ολιγαρχών, τοπικών γαιοκτημόνων και πολιτικών ηγετών, η οποία οδηγεί σε μια σταδιακή εμπορευματοποίηση της επικράτειας. Με άλλα λόγια, σκοπός μας είναι να αναδείξουμε τον καπιταλιστικό, νεοφιλελεύθερο και ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα των συνδυασμένων μηχανισμών που οδηγούν στην καταπάτηση της δημοκρατίας, κατά της οποίας εξεγείρεται σήμερα ο αλβανικός λαός.
Χρονολόγιο του κινήματος διαμαρτυρίας
Όλα ξεκινούν στις 15 Μαρτίου 2024, όταν ο Τζάρετ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, δημοσιεύει στον λογαριασμό του στο Instagram εικόνες που παρουσιάζουν διάφορα πολυτελή τουριστικά έργα στην Αλβανία. Στις 16 Ιανουαρίου 2025, το πρακτορείο Reuters αποκαλύπτει ότι ο Έντι Ράμα, πρωθυπουργός της Αλβανίας, συνήψε συμφωνία ύψους 1,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων με την εταιρεία Atlantic Incubation Partners LLC, θυγατρική της Affinity Partners, με σκοπό την ανάπτυξη ενός τεράστιου ξενοδοχειακού συγκροτήματος στο νησί Σαζάν [1].
Το Σαζάν, που βρίσκεται στην είσοδο του κόλπου της Βλόρα, είναι το μεγαλύτερο νησί της Αλβανίας. Για μεγάλο χρονικό διάστημα ήταν κλειστό για το κοινό, καθώς χρησίμευε ως στρατηγική στρατιωτική βάση υπό το καθεστώς του Ενβέρ Χότζα. Μετά την πτώση του καθεστώτος, η παρατεταμένη απομόνωση του Σαζάν συνέβαλε στη διατήρηση των αξιοθαύμαστων τοπίων και της βιοποικιλότητάς του, ενώ η αστικοποίηση μετέβαλε μεγάλο μέρος της αλβανικής ακτογραμμής ήδη από τη δεκαετία του 1990.
Αν και οι αποκαλύψεις σχετικά με το Σαζάν λειτούργησαν ως καταλύτης, δεν είναι οι μόνες που τροφοδοτούν μια ευρεία αντίδραση. Στην ακτή της Βλόρα, στην περιοχή Ζβέρνεκ και Νάρτα, παίρνει σάρκα και οστά ένα άλλο τουριστικό έργο μεγάλης κλίμακας. Αυτό προβλέπει, μεταξύ άλλων, την κατασκευή χιλιάδων πολυτελών κατοικιών, διαμερισμάτων, ξενοδοχείων και τουριστικών υποδομών σε αρκετές εκατοντάδες εκτάρια που βρίσκονται κοντά σε ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της Αλβανίας. Στην περιοχή έχουν παρατηρηθεί εκατοντάδες διαφορετικά είδη πουλιών, μέρος των οποίων εγκαθίσταται εκεί για να ξεχειμωνιάσει — για παράδειγμα, το ροζ φλαμίνγκο. Το τελευταίο έχει γίνει ταυτόχρονα σύμβολο του οικολογικού πλούτου της περιοχής και της ευπάθειάς της απέναντι στα τουριστικά έργα, σε τέτοιο βαθμό που έχει υιοθετηθεί ως έμβλημα του κινήματος διαμαρτυρίας. Ο όρος «Επανάσταση των ροζ φλαμίνγκο» (Revolucioni i flamingove) καθιερώθηκε έτσι σταδιακά μεταξύ των διαδηλωτών για να περιγράψει την κινητοποίηση.
Τα ροζ φλαμίνγκο στη λιμνοθάλασσα της Νάρτα, Ιούνιος 2020. Φωτογραφία: Arian Mavriqi
Στα τέλη Απριλίου 2026, ξεκινούν οι πρώτες εργασίες στην περιοχή του Πισέ Πόρο και του Πορτονόβο. Μπουλντόζες εισέρχονται στον χώρο, ο οποίος μέχρι τότε ήταν προσβάσιμος στο κοινό, ενώ τοποθετούνται φράχτες και συρματοπλέγματα. Στις 23 Μαΐου, κάτοικοι και περιβαλλοντολόγοι ακτιβιστές συγκεντρώνονται για πρώτη φορά κοντά στη λιμνοθάλασσα της Νάρτα για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στους φράχτες που έχουν ανεγερθεί γύρω από την παραλία του Πισέ Πόρο.
Μια εβδομάδα αργότερα, στις 30 Μαΐου, πραγματοποιήθηκε νέα διαδήλωση κοντά στο εργοτάξιο του Πορτονόβο. Τότε ξέσπασαν συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και ιδιωτικών φρουρών ασφαλείας που είχαν αναλάβει την προστασία του μελλοντικού εργοταξίου. Οι εικόνες από αυτά τα επεισόδια διαδόθηκαν γρήγορα στα κοινωνικά δίκτυα και προκάλεσαν κύμα αγανάκτησης σε ολόκληρη τη χώρα.
Τις επόμενες ημέρες, χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους των Τιράνων, καθώς και σε πολλές μεγάλες πόλεις της Αλβανίας, για να ζητήσουν να σταματήσουν τα υπό εξέλιξη έργα, να απαιτήσουν ενισχυμένη νομική προστασία της περιοχής και να ζητήσουν την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα.
Τα συρματοπλέγματα που ξυπνούν παλιές αναμνήσεις
Αν και οι αντίπαλοι των έργων στη Ζβέρνεκ και στο Σαζάν καταγγέλλουν την καταστροφή προστατευόμενων φυσικών χώρων και την ιδιωτικοποίηση της ακτογραμμής, η οργή που εκφράστηκε τις τελευταίες εβδομάδες δεν περιορίζεται μόνο σε περιβαλλοντικές ανησυχίες. Για να κατανοήσουμε την αιτία της διαμαρτυρίας και την έκτασή της, είναι απαραίτητο να σκιαγραφήσουμε την ιστορία του αλβανικού λαού. Εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, το ζήτημα της αυτοδιάθεσής του είναι στο επίκεντρο των ανησυχιών του: είτε ως λαϊκό εγχείρημα είτε ως εγχείρημα των τοπικών ελίτ, έχει αποτελέσει αντικείμενο συζητήσεων, ή ακόμη και έχει επανειλημμένα διαψευστεί, γεγονός που έχει επηρεάσει βαθιά την πολιτική συνείδηση και την εθνική ιστοριογραφία.
Το 1913, στη Διάσκεψη του Λονδίνου, οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις αναγνώρισαν την ανεξαρτησία της Αλβανίας και χάραξαν τα σύνορα της χώρας. Ένα σημαντικό τμήμα του αλβανικού πληθυσμού παρέμεινε τότε εκτός του νέου κράτους. Το Κοσσυφοπέδιο αποδόθηκε στη Σερβία, ενώ άλλα εδάφη εντάχθηκαν στο Μαυροβούνιο ή στην Ελλάδα.
Η ανεξαρτησία γεννιέται έτσι από ένα πολιτικό παράδοξο: αυτό ενός κράτους που αναγνωρίστηκε επιτέλους από τις ισχυρές δυνάμεις, αλλά στερημένου ενός σημαντικού τμήματος του πληθυσμού που έπρεπε να ενώνει.
Επιπλέον, αυτό το νέο ανεξάρτητο αλβανικό κράτος τίθεται τότε υπό την εξουσία ενός ξένου πρίγκιπα, του Γουλιέλμου του Βιντ, ο οποίος ορίστηκε από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις το 1914. Αυτή η θέση υπό κηδεμονία συνεχίζεται κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, καθώς τα εδάφη με αλβανική πλειοψηφία εξακολουθούν να υφίστανται πολλαπλές επιρροές και μορφές εξωτερικής κυριαρχίας: στρατιωτικές κατοχές, παρεμβάσεις των μεγάλων δυνάμεων, πολιτική ή οικονομική κηδεμονία κ.λπ.
Φυσικά, τα τουριστικά έργα του Ζβέρνεκ και του Σαζάν διαφέρουν σημαντικά από αυτές τις ιστορικές περιόδους. Ωστόσο, οι εικόνες των συρματοπλεγμάτων, των ιδιωτικών πολιτοφυλακών και των παραλιών που είναι κλειστές για το κοινό αναζωογονούν μια συλλογική μνήμη που συντηρείται από μια βαθιά εδραιωμένη ιστοριογραφία. Πράγματι, στην αλβανική εθνική αφήγηση, το μοτίβο ενός μικρού λαού που αντέχει απέναντι σε αιώνες ξένης κυριαρχίας είναι κεντρικό· η ταυτότητα των Αλβανών φέρεται έτσι να επέζησε των ρωμαϊκών, βυζαντινών και οθωμανικών αυτοκρατοριών, των βαλκανικών πολέμων, των φασιστικών και ναζιστικών κατοχών του 20ού αιώνα και, πιο πρόσφατα, των πολιτικών εθνοκάθαρσης που εφαρμόστηκαν στο Κοσσυφοπέδιο. Τα πρόσφατα γεγονότα έρχονται να προστεθούν σε αυτή τη μακροχρόνια αφήγηση. Για ένα μέρος της κοινής γνώμης, το ουσιαστικό ερώτημα για το πολιτικό πεπρωμένο των Αλβανών τίθεται εκ νέου, με μια νέα μορφή: ποιος αποφασίζει για το μέλλον της χώρας; Μέχρι την πτώση των αποικιακών αυτοκρατοριών και την είσοδο στον νεοαποικιοκρατισμό, η ξένη κυριαρχία εκδηλωνόταν — και ασκούνταν εν μέρει — με τα όπλα.
Σήμερα, ο ιμπεριαλισμός ακολουθεί τις λιγότερο ορατές οδούς των αγορών, των επενδύσεων, των μεγάλων έργων ιδιωτικών υποδομών και των συμφωνιών μεταξύ κυβερνήσεων και μεγάλων επιχειρήσεων. Οι μηχανισμοί έχουν σίγουρα αλλάξει, αλλά τα πρόσφατα γεγονότα αποκαλύπτουν, αφενός, την εγρήγορση στην αντίληψη ενός λαού απέναντι σε αυτή την αναδιάρθρωση της ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας και, αφετέρου, τον φόβο του να χάσει το δικαίωμά του στην αυτοδιάθεση. Για πολλούς διαδηλωτές, τα συρματοπλέγματα δεν συμβολίζουν απλώς το κλείσιμο μιας παραλίας· αναζωπυρώνουν ένα συλλογικό τραύμα, που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά και εξακολουθεί να είναι οδυνηρό.
Σε αυτό το πλαίσιο, πρέπει να προστεθεί ότι οι τρέχουσες κινητοποιήσεις στην Αλβανία δεν ακολουθούν μια ενιαία πολιτική γραμμή. Σε αυτές συναντώνται πολύ ετερογενείς κατευθύνσεις και ευαισθησίες: οικολόγοι, ακτιβιστές της αριστεράς, πολίτες χωρίς συγκεκριμένη πολιτική ταυτότητα, αλλά και εθνικιστές πιο παραδοσιακών ρευμάτων. Αυτή η ποικιλομορφία εξηγείται ακριβώς από το ιστορικό και συμβολικό βάρος που φέρει το ζήτημα του εδάφους στη συνείδηση και την ιστοριογραφία της Αλβανίας. Ο αλβανικός εθνικισμός δεν είναι ένας ιμπεριαλιστικός εθνικισμός, αλλά ένας εθνικισμός αντίστασης, αντικαποικιακού αγώνα και αυτοδιάθεσης. Η προέλευσή του δεν μειώνει ούτε τις πολιτικές του αντιφάσεις, ούτε τη βία που ενδεχομένως προκάλεσε. Ωστόσο, αυτή η ιδεολογική σχέση με το έθνος επιτρέπει να κατανοήσουμε γιατί η υπεράσπιση μιας λιμνοθάλασσας, ενός νησιού ή μιας παραλίας μπορεί σήμερα να κινητοποιήσει πολύ πέρα από τους κύκλους των οικολόγων — μια συμμετοχή που μπορεί να προκαλέσει έκπληξη από τη σκοπιά της Δυτικής Ευρώπης.
Μια νεοφιλελεύθερη λογική στέρησης ιδιοκτησίας
Τα προγραμματισμένα έργα στο Ζβέρνεκ και το Σαζάν δεν αποτελούν, ωστόσο, μεμονωμένα σχέδια. Από την πτώση του σταλινικού καθεστώτος, ένα μέρος της ακτογραμμής, των γεωργικών εκτάσεων και των φυσικών πόρων της χώρας παραχωρήθηκε σταδιακά σε ιδιωτικά συμφέροντα. Οι αποφάσεις αυτές ελήφθησαν χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με τον λαό, συχνά προς όφελος μιας μειοψηφίας τοπικών ή ξένων επενδυτών. Η νεοφιλελεύθερη δυναμική επιταχύνθηκε υπό την κυβέρνηση του Έντι Ράμα, ο οποίος έθεσε την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και την ανάπτυξη του τουρισμού ως έναν από τους πυλώνες της οικονομικής του στρατηγικής. Για τους υποστηρικτές του, αυτή η πολιτική αποτελεί μέσο εκσυγχρονισμού της χώρας και προώθησης της ευρωπαϊκής της ένταξης. Στην πράξη, όμως, αυτή η πολιτική οδήγησε κυρίως σε αυξημένη συγκέντρωση του πλούτου στα χέρια μιας μειοψηφίας, στην ενίσχυση της πολιτικής εξουσίας των Αλβανών ολιγαρχών και στη σταδιακή μετατροπή της επικράτειας σε εμπόρευμα που δημοπρατείται προς όφελος των πλουσιότερων επενδυτών.
Η αναπτυξιακή πολιτική που σχεδίασε ο Ράμα έχει σταδιακά υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια. Από την ψήφιση του νόμου για τις στρατηγικές επενδύσεις το 2015, πολλά εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα δημόσιων ή ημιδημόσιων εκτάσεων έχουν διατεθεί σε ιδιώτες επενδυτές [2]. Σύμφωνα με έρευνα της Citizens.al, το 2023 είχαν ήδη παραχωρηθεί περίπου 5,8 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα σε στρατηγικούς επενδυτές, εκ των οποίων ένα σημαντικό μέρος βρίσκεται στην ακτογραμμή [3]. Πιο πρόσφατα, η αλβανική κυβέρνηση παρουσίασε ένα χαρτοφυλάκιο 83 έργων προτεραιότητας που σχετίζονται με τον τουρισμό και την ανάπτυξη υποδομών, με στόχο την προσέλκυση ξένων κεφαλαίων [4]. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι ο τουριστικός κλάδος δεν αποτελεί δευτερεύον σχέδιο της κυβέρνησης. Αντίθετα, αποτελεί έναν από τους πυλώνες του οικονομικού μοντέλου που έχει εφαρμοστεί εδώ και αρκετά χρόνια. Πράγματι, ο τουρισμός εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύει περίπου το 26% του ΑΕΠ, συμπεριλαμβανομένων των έμμεσων επιπτώσεών του [5]. Για τους διαδηλωτές, τα συρματοπλέγματα του Ζβέρνεκ δεν συνιστούν απλώς μια άρνηση της δημοκρατίας, αλλά αποτελούν την απτή έκφραση ενός ολόκληρου αναπτυξιακού μοντέλου, το οποίο βασίζεται αποκλειστικά στην ιδιωτικοποίηση του δημόσιου τομέα.
Ακούστε με τώρα, ήρθε η σειρά μου…
Πρέπει επίσης να διευκρινιστεί ότι, ακόμη και όταν δεν εκποιείται σε ιδιωτικά κεφάλαια, το αλβανικό έδαφος αποτελεί έναν πόρο που παραχωρείται πρόθυμα χωρίς καμία οικονομική ανταμοιβή, ούτε καν έμμεση. Έτσι, το 2023, ο Έντι Ράμα και η Τζιόρτζια Μελόνι, η ακροδεξιά πρωθυπουργός της Ιταλίας, συνάπτουν συμφωνία για την κατασκευή ενός καταυλισμού προσφύγων στο Γιάδερ, κοντά στην ακτή στο βόρειο τμήμα της χώρας [6]. Για την κυβέρνηση Μελόνι, πρόκειται για τη μεταφορά της επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου εκτός του εθνικού εδάφους, με χαμηλότερο κόστος· για τον Ράμα, ο στόχος είναι να παρουσιάσει την αλβανική κυβέρνηση ως αξιόπιστο εταίρο στη διαχείριση της μεταναστευτικής κρίσης, με σκοπό να διευκολυνθεί η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ. Αναμένει από μια τέτοια ένταξη σημαντικά οικονομικά οφέλη: τόνωση των εξαγωγών, διευκόλυνση των ξένων επενδύσεων μέσω του νομικού πλαισίου, οικονομικές ενισχύσεις κ.λπ.
Όπως και τα σχέδια για το Ζβέρνεκ και το Σαζάν, το συγκεκριμένο έργο υποτίθεται ότι ενισχύει έμμεσα την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, αγνοώντας κάθε δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων σχετικά με τη διαχείριση του εδάφους: ο αλβανικός λαός δεν είχε ποτέ τη δυνατότητα να εκφράσει τη γνώμη του σχετικά με αυτή την απάνθρωπη πολιτική που μετατρέπει τη γη του σε μια υπαίθρια φυλακή της Frontex — της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Συνοριακής Φύλαξης και Ακτοφυλακής.
Αυτή η λογική, εξάλλου, δεν είναι καινούργια. Εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια, η Αλβανία εισάγει σποραδικά απόβλητα, κυρίως από την Ιταλία, ενώ αντιμετωπίζει ήδη σοβαρές δυσκολίες στη διαχείριση των δικών της απορριμμάτων [7]. Αυτό αποδεικνύεται από τις πολυάριθμες υπαίθριες χωματερές που διασκορπίζονται στο έδαφός της. Ο Ράμα, πριν από την πρώτη θητεία του, είχε υποσχεθεί να θέσει τέλος στις συμβάσεις δημόσιου-ιδιωτικού τομέα που ευθύνονται για το φαινόμενο αυτό. Στη συνέχεια, όμως, άλλαξε γνώμη· η κατάσταση θα τακτοποιηθεί μόνο το 2022, μετά τη διεξαγωγή έρευνας και την απαγγελία κατηγοριών για διαφθορά εναντίον πολλών ατόμων και δημόσιων φορέων.
Πιο πρόσφατα, η κυβέρνηση θέσπισε ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς για να προσελκύσει Ευρωπαίους συνταξιούχους, κυρίως Ιταλούς, οι οποίοι απαλλάσσονται από τον φόρο επί των συντάξεών τους όταν εγκαθίστανται στη χώρα. Ο αριθμός τους αυξήθηκε από μερικές εκατοντάδες σε σχεδόν 3.000 μέσα σε λίγα μόνο χρόνια [8]. Η λογική παραμένει η ίδια: το αλβανικό έδαφος εκποιείται προς όφελος ξένων κρατών, στην περίπτωση αυτή κρατών-μελών της ΕΕ, από τα οποία επιδιώκεται η εξασφάλιση πολιτικών προνομίων.
Ποιος πουλάει την Αλβανία;
Ο Κούσνερ και η Affinity Partners δεν έφτασαν σε μια «παρθένα» Αλβανία· το έδαφος είχε ήδη προετοιμαστεί για αυτούς. Πράγματι, θα ήταν υπερβολικά απλοϊκό να συνοψίσουμε το ζήτημα που αντιμετωπίζει η Αλβανία σε μια αντίθεση μεταξύ ξένων κεφαλαίων και εθνικών συμφερόντων. Τα μεγάλα τουριστικά έργα που υλοποιούνται σήμερα δεν αποτελούν μεμονωμένα φαινόμενα, αλλά απορρέουν από μια παλαιότερη διαδικασία, κατά τη διάρκεια της οποίας η επικράτεια καταλήφθηκε σταδιακά από ένα νεφέλωμα τοπικών παραγόντων: επιχειρηματίες, κερδοσκόποι, αμφίβολοι μεσάζοντες, πρόσωπα κοντά στην εξουσία και νεόπλουτοι που εμφανίστηκαν μέσα στο χάος των ιδιωτικοποιήσεων της δεκαετίας του 1990.
Το έργο καλύπτει έκταση που εκτιμάται σε 437 εκτάρια [9]. Από αυτά, τα 251 εκτάρια αφορούν τις κατασκευές και ανήκουν κυρίως σε δύο μεγάλους γαιοκτήμονες: τον Ρέντι Στρουγκά, ο οποίος κατέχει 120 εκτάρια μέσω των εταιρειών του (South Adriatic Development και Smart Construction Invest), καθώς και τον Άρθουρ Σέχου, κάτοικο της Φλόριντα, στον οποίο ανήκουν 110 εκτάρια [10]. Παράλληλα, αρκετές έρευνες επισημαίνουν τον ρόλο που φέρεται να διαδραμάτισε ο Σέφκετ Καστράτι — ένας από τους ισχυρότερους ολιγάρχες της Αλβανίας, επικεφαλής του ομίλου Kastrati — στη διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων που σχετίζονται με τα έργα [11].
Ο Έντι Ράμα, μαζί με την Ιβάνκα Τραμπ και τον Μούσα Καστράτι, γιο του ολιγάρχη Σεφκέτ Καστράτι,
22 Ιανουαρίου 2026.
Αυτό το πλέγμα συμφερόντων επιτρέπει ταυτόχρονα τη διευκόλυνση της εισροής ξένων κεφαλαίων και την απόκρυψη της ευθύνης των κύριων εμπλεκόμενων στην επιχείρηση. Το ζήτημα της ιδιοκτησίας της γης είναι, ωστόσο, απολύτως κεντρικό. Σε ποιον ανήκει η έκταση που προορίζεται για τα τουριστικά έργα του Ζβέρνεκ και του Σαζάν; Σε μερικούς ιδιώτες ιδιοκτήτες, σε διεθνή επενδυτικά κεφάλαια ή στις τοπικές κοινότητες που κατοικούν εκεί; Η σημερινή διαμάχη ξεπερνά, λοιπόν, το ζήτημα της άμεσης βλάβης που προκαλεί το επενδυτικό έργο. Αφορά ζητήματα κυριαρχίας, δημοκρατίας και διαχείρισης του κοινού πλούτου της χώρας.
Ποιο μέλλον για το κίνημα και για την Αλβανία;
Η υπόθεση των Ζβέρνεκ και Σαζάν αποκαλύπτει τη σύγκλιση συμφερόντων μεταξύ των αλβανικών οικονομικών ελίτ, μιας νεοφιλελεύθερης πολιτικής εξουσίας και διεθνών επενδυτών που αναζητούν νέους χώρους για την αξιοποίηση του κεφαλαίου. Οι τοπικοί ολιγάρχες παρέχουν τα οικόπεδα, οι κυβερνήσεις τροποποιούν τους νόμους και δημιουργούν τις ευνοϊκές συνθήκες για τα προτεινόμενα έργα, ενώ τα ξένα κεφάλαια προσφέρουν τη χρηματοδότηση που απαιτείται για την αξιοποίηση της γης της περιοχής. Σε αυτό το σύστημα, οι πολίτες χάνουν κάθε έλεγχο επί ενός τμήματος της γης τους χωρίς να ζητείται ποτέ η γνώμη τους, και το περιβάλλον μετατρέπεται σε έναν απλό πόρο, ένα περιουσιακό στοιχείο του οποίου η αξία μετριέται με βάση την ικανότητά του να αποφέρει κέρδος.
Ο Λένιν έγραφε ότι ο ιμπεριαλισμός αποτελεί το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού. Πάνω από έναν αιώνα αργότερα, τα συρματοπλέγματα στην Αλβανία αποτελούν μια ιδιαίτερα συγκεκριμένη απόδειξη αυτού. Δεν είναι πλέον στρατοί που απειλούν την Αλβανία, αλλά κεφάλαια που αγοράζουν σε χαμηλές τιμές τμήματα της ακτογραμμής της. Η βία δεν έχει εξαφανιστεί· ασκείται πλέον με άλλες μορφές, πιο λεπτές, διακριτικές, διάχυτες — αυτές ενός τρόπου ανάπτυξης που επιβάλλεται από τα ξένα κεφάλαια εις βάρος του αλβανικού λαού.
Οι διαδηλώσεις των τελευταίων εβδομάδων δείχνουν, ωστόσο, ότι αυτή η βία αμφισβητείται και απορρίπτεται. Παρά τις ομιλίες που εξυμνούν την ανάπτυξη και την επιρροή των οικονομικών συμφερόντων που διακυβεύονται, χιλιάδες Αλβανοί και Αλβανίδες έχουν αντιληφθεί τις δυνάμεις που δρουν πίσω από αυτά τα συρματοπλέγματα, καθώς και τα ζητήματα που θέτει η κατάσταση. Δεν έχουν εντοπίσει μόνο ένα τουριστικό έργο που οδηγεί στην οικολογική καταστροφή, αλλά και μια απτή εκδήλωση άρνησης της κυριαρχίας, της δημοκρατίας και του ελέγχου του εδάφους.
Σε ένα διεθνές κλίμα που επαναλαμβάνει αδιάκοπα ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση στις απαιτήσεις του κεφαλαίου, των αγορών και των επενδυτών, οι Αλβανοί διαδηλωτές προτείνουν μια άλλη εκδοχή: καμία ανάπτυξη δεν μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη όταν υλοποιείται ενάντια στη βούληση των εμπλεκόμενων πληθυσμών. Πίσω από την υπεράσπιση μιας λιμνοθάλασσας, μιας παραλίας ή ενός νησιού, τελικά διακυβεύεται το δικαίωμα των λαών να αποφασίζουν οι ίδιοι για το μέλλον τους. Το ζητούμενο πλέον είναι η πολιτική διαμόρφωση αυτού του αγώνα: σε μια χώρα χωρίς πραγματικό μέτωπο της ριζοσπαστικής αριστεράς απέναντι στο Σοσιαλιστικό Κόμμα του Ράμα, πώς μπορούν να κατευθυνθούν αυτά τα λαϊκά αιτήματα προς μια πραγματική αντικαπιταλιστική και αντιιμπεριαλιστική πολιτική; Οι Αλβανοί και οι Αλβανίδες θα μας το πουν.
Δημοσιεύθηκε στις 16 Ιουνίου 2026 από το Marx21.ch
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Reuters, «Η Αλβανία εγκρίνει σχέδιο για πολυτελές θέρετρο που συνδέεται με την εταιρεία του Τζάρετ Κούσνερ», Reuters, 16 Ιανουαρίου 2025, ανακτήθηκε στις 4 Ιουνίου 2026: https://www.reuters.com/business/albania-approves-luxury-resort-project-linked-jared-kushners-company-2025-01-16/
[2] Citizens.al, «Η τσιμεντοποίηση του Jugut: Ο νόμος για τις στρατηγικές επενδύσεις παραχώρησε 5,8 εκατομμύρια τ.μ. γης σε εταιρείες εκτός κυβέρνησης», Citizens.al, 9 Αυγούστου 2023, ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2026: https://citizens.al/2023/08/09/betonizimi-i-jugut-ligji-per-investimet-strategjike-i-dha-5-8-milion-m2-toke-kompanive-afer-qeverise/
[3] Ο.Π.
[4] Υπουργείο Τουρισμού και Περιβάλλοντος της Δημοκρατίας της Αλβανίας, «Η Αλβανία παρουσιάζεται με 83 στρατηγικά έργα στο MIPIM 2026 στις Κάννες μέσω του περιπτέρου “Soundscapes of Albania”», 11 Μαρτίου 2026, ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2026: https://mtks.gov.al/en/newsroom/shqiperia-prezantohet-me-83-projekte-strategjike-ne-mipim-2026-ne-cannes-permes-pavijonit-soundscapes-of-albania/
[5] Albanian Daily News, «Αύξηση της συμβολής του τουρισμού στην οικονομία», 17 Μαΐου 2025, αναφέροντας στοιχεία του World Travel & Tourism Council (WTTC), σύμφωνα με τα οποία ο τουρισμός αντιπροσωπεύει το 26,4 % του ΑΕΠ της Αλβανίας. Ανακτήθηκε στις 11 Ιουνίου 2026: https://albaniandailynews.com/news/tourism-s-contribution-to-economy-up⁶ Reuters, «Η Ιταλία θα κατασκευάσει κέντρα υποδοχής μεταναστών στην Αλβανία», Reuters, 6 Νοεμβρίου 2023, ανακτήθηκε στις 6 Ιουνίου 2026: https://www.reuters.com/world/europe/italy-build-sea-migrant-reception-centres-albania-2023-11-06/
[6] Reuters, «Η Ιταλία θα κατασκευάσει κέντρα υποδοχής μεταναστών στην Αλβανία», Reuters, 6 Νοεμβρίου 2023, ανακτήθηκε στις 6 Ιουνίου 2026: https://www.reuters.com/world/europe/italy-build-sea-migrant-reception-centres-albania-2023-11-06/
[7] BIRN Albania, «Η κυβέρνηση επαναφέρει την εισαγωγή φυλακών στην Αλβανία», BIRN Albania, 12 Οκτωβρίου 2021, ανακτήθηκε στις 8 Ιουνίου 2026: https://euroalbania.al/birn-qeveria-rikthen-serish-importin-e-plehrave-ne-shqiperi/
[8] Courrier international, «Αυτοί οι Ιταλοί συνταξιούχοι που περνούν τα γηρατειά τους στην Αλβανία», σύμφωνα με το Corriere della Sera, 28 Αυγούστου 2024, ανακτήθηκε στις 7 Ιουνίου 2026: https://www.courrierinternational.com/article/societe-ces-retraites-italiens-qui-passent-leurs-vieux-jours-en-albanie_228665
[9] Alba Mborja, «Zvërneci — τι κρύβεται πίσω από την πρόσοψη των ξένων επενδύσεων;», 2 Ιουνίου 2026, ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2026: https://exit.al/exit-shpjegon/zverneci-cfare-fshihet-pas-fasades-se-investimit-te-huaj-i80602
[10] Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε η Alba Mborja, η ιδιοκτησία γης στην περιοχή που αφορά το έργο κατανέμεται κυρίως μεταξύ: του Artur Shehu και της οικογένειάς του (περίπου 1,1 εκατομμύριο m²), τον Redi Struga μέσω της εταιρείας South Adriatic Development (περίπου 1,2 εκατομμύρια m²), τον Feriare Ndreu (Petritaj) (περίπου 78.000 m²), την εταιρεία AM-Invest (περίπου 25.000 m²) και την εταιρεία Ferdinant (περίπου 95.000 m²). Ορισμένα από αυτά τα ακίνητα αποτελούν ή αποτέλεσαν αντικείμενο δικαστικών διαδικασιών ή ερευνών σχετικά με την απόκτησή τους.
[11] Ο.Π.
Η ΚΟΚΚΙΝΗ 