Η εισήγηση του REclaim PRIDE – Thessaloniki στη συζήτηση για ένα αντιπολεμικό κουήρ κίνημα στο 27ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

Το φετινό αντιρατσιστικό φεστιβάλ πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονων πολεμικών συγκρούσεων, με τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη να συνεχίζεται και νέες πολεμικές εστίες να ανοίγουν διεθνώς. Μαζικά αντιπολεμικά κινήματα έχουν ξεσπάσει παντού στον κόσμο κατακλύζοντας δρόμους και πλατείες με συνθήματα τον τερματισμό των πολεμικών συρράξεων που βάζουν το συμφέρον των λίγων πάνω από τις ανάγκες των πολλων. Στόλοι αλληλεγγύης στον λαό την Παλαιστίνης έχουν ξεκινήσει από τα νότια της Μεσογείου με αποτέλεσμα να έρθουν αντιμέτωποι με επιθέσεις και συλλήψεις των συμμετεχόντων συντρόφων μας, πράξη κρατικής βίας και εκφοβισμού απέναντι σε όσους και όσες κινητοποιούνται ενάντια στον πόλεμο, τη λιμοκτονία και την καταστροφή της Γάζας. Και κάθε φορά που μιλάμε για αυτό η συνήθης απάντηση είναι ότι “αφού τους υπερασπίζεσαι να πας εσύ σαν γυναίκα ή σαν ΛΟΑΤΚΙ+ άτομο να δεις πως θα σου συμπεριφερθούν”. Λες και ο λιμός, οι ασθένειες και οι βόμβες, πλήττουν μόνο cis het άντρες. Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, αξίζει να θυμηθούμε ότι το queer κίνημα δεν υπήρξε ποτέ μόνο ένα κίνημα διεκδίκησης ορατότητας και ατομικών δικαιωμάτων, αλλά συνδέθηκε ιστορικά με ευρύτερους κοινωνικούς και αντιπολεμικούς αγώνες.

Κατά τη δεκαετία του 1960 στις ΗΠΑ, ο πόλεμος του Βιετνάμ προκάλεσε έντονες αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό της ομοφυλοφιλικής κοινότητας. Ένα τμήμα της διεκδικούσε την ισότιμη συμμετοχή των ομοφυλόφιλων στον στρατό, θεωρώντας ότι η πρόσβαση στους ίδιους θεσμούς αποτελούσε ζήτημα ισότητας. Αντίθετα, οργανώσεις όπως το Gay Liberation Front απέρριψαν τη λογική της ένταξης στους πολεμικούς μηχανισμούς και συνέδεσαν την απελευθέρωση των queer ατόμων με τον αντιμιλιταρισμό, τον διεθνισμό και τον συνολικό κοινωνικό μετασχηματισμό. Η δράση τους σε συνδυασμό με την κινητοποίηση ενός μεγάλου μέρους της αμερικανικής κοινωνίας ενάντια στο πόλεμο του Βιετνάμ, πέτυχε την λήξη υποχρεωτικής στράτευσης το 1973 και την παραδοχή της ήττας και υποχώρησης του αμερικανικού στρατού το 1975.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η queer κοινότητα βρισκόταν στο απόγειο της κρίσης του HIV/AIDS, παλεύοντας για κρατική χρηματοδότηση, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και ορατότητα, την ώρα που η κυβέρνηση Bush τηρούσε μια στάση αδιαφορίας. Όταν οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τη στρατιωτική επιχείρηση «Desert Storm» στο Ιράκ, διοχετεύοντας δισεκατομμύρια δολάρια στον πολεμικό μηχανισμό, το queer κίνημα αντέδρασε άμεσα, συνδέοντας την αντιπολεμική δράση με τον αγώνα για την επιβίωσή του. Μέλη της ACT UP και της οργάνωσης Queer Nation πραγματοποίησαν μαζικές πορείες και πράξεις πολιτικής ανυπακοής. Στις 23 Ιανουαρίου 1991, queer ακτιβιστές μπλόκαραν την κυκλοφορία στην Times Square της Νέας Υόρκης και διέκοψαν ζωντανές τηλεοπτικές μεταδόσεις ειδήσεων, κρατώντας πανό που έγραφαν «Fight AIDS, Not Arabs» . Η πίεση που άσκησαν αυτά τα κινήματα ήταν καθοριστική για την νομική προστασία των οροθετικών απέναντι στις διακρίσεις και στην εύρεση θεραπείας το 1996. Το κουήρ κίνημα αποτέλεσε καταλύτης για τις αντιπολεμικές και αντιιμπεριαλιστικες δράσεις αντιπαραθέτοντας το δυσθεώρητο κόστος των πολεμικών εξοπλισμών με τις πραγματικές ανάγκες.

Ως αναφορά τους ταξικούς αγώνες, κατά την περίοδο του 1984-1985 στο ηνωμένο βασίλειο, λάμβαναν χώρα οι πολύμηνες απεργίες των ανθρακωρύχων ενάντια στις σκληρές πολιτικές της Θάτσερ για το κλείσιμο ορυχείων, την ιδιωτικοποίηση του κλάδου και την συνεπακόλουθη φτωχοποίηση και επισφάλεια που θα προκαλούσε κάτι τέτοιο στην αγγλική εργατική τάξη. Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκε η συλλογικότητα LGSM-Lesbian and Gays Support the Miners, με στόχο την συνένωση του αγώνα των queer διεκδικήσεων με τους εργατικούς αγώνες των ανθρακωρύχων. Αυτό αποτύπωνε πλήρως τη συνειδητοποίηση ότι η απελευθέρωση των queer ατόμων, δεν ήταν ζήτημα ξέχωρο και απομονωμένο από την συνολικότερη μάχη ενάντια σε έναν κοινό εχθρό- ένα σύστημα που γεννά καταπιέσεις, εκμετάλλευση, βία, ανισότητες πολέμους και φτωχοποίηση. Η αλληλεγγύη και το νήμα που ενώνει αυτούς τους αγώνες υπάρχει και είναι ζωντανό και στο σήμερα, και αυτό φάνηκε από την υποστήριξη που παρείχαν τα συνδικάτα των ανθρακωρύχων στην queer κοινότητα όταν το δημοτικό συμβούλιο της πόλης Ντάραμ (στην αγγλία) αποφάσισε πέρσυ να διακόψει τη χρηματοδότηση για το ετήσιο pride της πόλης. Χάρη όμως στην οικονομική στήριξη των σωματείων, το pride του Ντάραμ κατάφερε να συγκεντρώσει παραπάνω χρήματα από όσα λάμβανε κανονικά από το δημοτικό συμβούλιο και φέτος πραγματοποιήθηκε κανονικά με τους ανθρακωρύχους να αναφέρουν ότι δεν ξεχνάνε ποιοι τους στάθηκαν και ότι είναι χρέος τους να ανταποδώσουν αυτή τη στήριξη.

Η παρακαταθήκη αυτών των αγώνων παραμένει επίκαιρη σήμερα πιο πολύ από ποτέ, ιδιαίτερα απέναντι στις σύγχρονες μορφές pinkwashing. Κράτη, θεσμοί και εταιρείες επιχειρούν να εμφανιστούν ως υπερασπιστές των ΛΟΑΤΚΙΑ+ δικαιωμάτων, αξιοποιώντας τη γλώσσα της συμπερίληψης για να αποκρύψουν πολιτικές πολέμου, εκμετάλλευσης και αποκλεισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ισραήλ, το οποίο προβάλλει τη συμμετοχή ΛΟΑΤΚΙΑ+ ατόμων στον στρατό ως απόδειξη προόδου, επιχειρώντας να αποσπάσει την προσοχή από τη βία που ασκείται στον παλαιστινιακό λαό.

Ζούμε σε μια εποχή όπου όλο και περισσότερα κράτη, θεσμοί και επιχειρήσεις προσπαθούν να εμφανιστούν ως φορείς της ελευθερίας, της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων. Βλέπουμε κυβερνήσεις να υψώνουν πολύχρωμες σημαίες, θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μιλούν για συμπερίληψη και πολυεθνικές εταιρείες να επενδύουν τεράστια ποσά σε καμπάνιες διαφορετικότητας, παρουσιάζοντας τον εαυτό τους ως συμμάχους της ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητας. Για πρώτη φορά ίσως σε τέτοια έκταση, η ορατότητα και η ύπαρξή μας γίνονται αποδεκτές από κομμάτια της πολιτικής και οικονομικής ελίτ.

Αξίζει, όμως, να αναρωτηθούμε τι ακριβώς σημαίνει αυτή η αποδοχή και ποια είναι τα όριά της.Γιατί την ίδια στιγμή που μας μιλούν για ισότητα, οι ίδιες κυβερνήσεις επενδύουν δισεκατομμύρια ευρώ σε εξοπλισμούς και στρατιωτικές δαπάνες. Την ίδια στιγμή που προβάλλουν τη συμπεριληπτικότητα, συμμετέχουν σε μια πρωτοφανή στρατιωτικοποίηση των κοινωνιών, ενισχύουν συνοριακά καθεστώτα αποκλεισμού, στηρίζουν πολεμικές συμμαχίες και προωθούν μια κουλτούρα μιλιταρισμού, πειθαρχίας και εθνικισμού. Την ίδια στιγμή που δηλώνουν ότι υπερασπίζονται τα δικαιώματα, αφήνουν να υποχρηματοδοτούνται τα δημόσια νοσοκομεία, τα σχολεία, οι κοινωνικές δομές, οι ξενώνες έμφυλης βίας και οι υπηρεσίες στήριξης των πιο ευάλωτων ανθρώπων. Την ίδια στιγμή που οι πολυεθνικές εταιρείες αλλάζουν χρώματα των logo τους κάθε Ιούνη και προβάλλουν την ‘“διαφορετικότητα” , επενδύουν σε συνεργασίες με Ισραηλινές εταιρείες και χτίζουν στα κατεχόμενα εδάφη της Παλαιστίνης.

Αυτή η αντίφαση δεν είναι τυχαία. Αποτελεί μέρος μιας συγκεκριμένης πολιτικής στρατηγικής. Μιας στρατηγικής που επιχειρεί να παρουσιάσει ένα ανθρώπινο και προοδευτικό πρόσωπο, χωρίς να αμφισβητεί ούτε στο ελάχιστο τις δομές που παράγουν ανισότητες, εκμετάλλευση, βία και πόλεμο. Και ακριβώς εδώ συναντάμε το φαινόμενο του pinkwashing. Το pinkwashing δεν είναι απλώς η χρήση συμβόλων του ΛΟΑΤΚΙΑ+ κινήματος από κυβερνήσεις ή εταιρείες. Είναι η απόπειρα να χρησιμοποιηθούν οι δικοί μας αγώνες και οι δικές μας κατακτήσεις ως εργαλείο νομιμοποίησης πολιτικών που σε κάθε άλλη περίπτωση θα συναντούσαν μεγαλύτερες αντιδράσεις. Είναι η προσπάθεια να πειστούμε ότι αρκεί η επιδερμική αναγνώριση ορισμένων δικαιωμάτων για να θεωρήσουμε ένα κράτος δημοκρατικό, ακόμη κι όταν αυτό συμμετέχει σε πολέμους, στηρίζει κατοχές ή εφαρμόζει πολιτικές που καταδικάζουν χιλιάδες ανθρώπους στη φτώχεια και τον αποκλεισμό.

Το βλέπουμε χαρακτηριστικά στην περίπτωση του Ισραήλ. Εδώ και χρόνια το Ισραήλ προβάλλεται διεθνώς ως ένας υποτιθέμενος παράδεισος των queer δικαιωμάτων στην Μέση Ανατολή στα οποία όμως ΔΕΝ συμπεριλαμβάνεται ο ομόφυλος γάμος.Προωθείται μια εικόνα αποδοχής και προοδευτικότητας με την ύπαρξη μερικών νομικών κατακτήσεων και την συμμετοχή των ΛΟΑΤΚΙΑ+ ανθρώπων στις ένοπλες δυνάμεις η οποία έπειτα χρησιμοποιούνται ως απόδειξη προόδου, δημοκρατίας και πολιτισμικής ανωτερότητας. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να συγκαλυφθεί η πραγματικότητα του σύγχρονου Απαρτχάιντ, του εκτοπισμού, των βομβαρδισμών και της συστηματικής βίας απέναντι στον Παλαιστινιακό λαό.

Η άλλη πλευρά του ξεπλύματος, αυτού που σπάνια συζητάμε είναι οι επιπτώσεις που έχει στα μέλη της κοινότητας εντός των χωρών εναντίον των οποίων χρησιμοποιείται. Δηλαδή η εκάστοτε χώρα η οποία απειλείται και βομβαρδίζεται από ιμπεριαλιστικά κράτη που προσπαθούν να ελέγξουν τους πλουτοπαραγωγικούς της πόρους ενώ το αφήγημα που χρησιμοποιείται είναι ότι γίνεται στο όνομα της απελευθέρωσης των ΛΟΑΤΚΙ+ ή των γυναικών ή της εκάστοτε μειονότητας, έχει ως αποτέλεσμα τον διχασμό, αποπροσανατολίζοντας την κοινωνία ενώ την ωθεί να στραφεί ενάντια σε αυτές τις ομάδες που θεωρούνται η “αιτία” για αυτές τις επιθέσεις ενώ στην πραγματικότητα είναι η αφορμή.

Όμως για εμάς το ερώτημα δεν ήταν ποτέ αν ένας γκέι άνδρας, μια λεσβία ή ένα τρανς άτομο μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα σε έναν στρατό. Το ερώτημα ήταν και παραμένει αν οι άνθρωποι μπορούν να ζουν ελεύθεροι, χωρίς πόλεμο, χωρίς καταπίεση και χωρίς φόβο. Δεν διεκδικούμε ποτέ ισότητα στη συμμετοχή στη βία. Διεκδικήσαμε ισότητα στην ελευθερία, στην αξιοπρέπεια και στη ζωή.

Γι’ αυτό και οφείλουμε να θυμόμαστε ότι οι κοινωνικοί αγώνες δεν γεννήθηκαν για να προσφέρουν άλλοθι στα κράτη και στις κυβερνήσεις. Το λοατκια+ κίνημα, όπως και το φεμινιστικό κίνημα, συγκροτήθηκε μέσα από συγκρούσεις με την εξουσία, όχι μέσα από τη συνεργασία μαζί της. Οι κατακτήσεις που σήμερα παρουσιάζονται ως δείγματα προόδου δεν ήταν δώρα κανενός θεσμού. Δεν μας χαρίστηκαν από εταιρείες, υπουργεία ή ευρωπαϊκά όργανα. Κατακτήθηκαν μέσα από δεκαετίες συλλογικών αγώνων, κινητοποιήσεων, απεργιών, εξεγέρσεων και καθημερινών μικρών και μεγάλων συγκρούσεων.

Οι κατακτήσεις του queer κινήματος δεν προέκυψαν από κυβερνήσεις, στρατούς ή εταιρείες, αλλά από συλλογικούς κοινωνικούς αγώνες. Για αυτό και σήμερα οφείλουμε να υπερασπιστούμε την ιστορική σύνδεση των αγώνων για ορατότητα, ισότητα και ελευθερία με τον αγώνα ενάντια στον πόλεμο, τον μιλιταρισμό και κάθε μορφή καταπίεσης. Γιατί καμία και κανένα δεν είναι πραγματικά ελεύθερο όσο υπάρχουν άνθρωποι που στερούνται την γη, τις βασικές βιοτικές τους ανάγκες και την ίδια τους την ζωή.

Και ακριβώς γι’ αυτό δεν μπορούμε να επιτρέψουμε την αποπολιτικοποίηση αυτών των αγώνων. Δεν μπορούμε να αποδεχθούμε τη μετατροπή του Pride από διαδήλωση και εξέγερση σε χορηγούμενο θέαμα με κύριους επενδυτές και υπερασπιστές τους επιχειρήσεις και πολιτικούς οργανισμούς που θυμούνται την χειραφέτηση της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας ένα μήνα τον χρόνο. Δεν μπορούμε να αποδεχθούμε ότι η ορατότητά μας θα χρησιμοποιείται για να ξεπλένονται κυβερνήσεις που συμμετέχουν σε πολέμους, εταιρείες που κερδοφορούν από την εκμετάλλευση ανθρώπων ή κράτη που παραβιάζουν χρόνια και συστηματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η δική μας απάντηση στο pinkwashing δεν είναι η επιστροφή στην αορατότητα. Είναι η υπενθύμιση ότι τα δικαιώματα αποκτούν πραγματικό περιεχόμενο ΜΟΝΟ όταν συνδέονται με την κοινωνική απελευθέρωση όλων των καταπιεσμένων ανθρώπων. Ότι η ελευθερία των ΛΟΑΤΚΙΑ+ ατόμων δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην καταπίεση άλλων λαών. Ότι δεν μπορούμε να μιλάμε για ουσιαστική συμπερίληψη όταν γύρω μας επεκτείνονται οι πόλεμοι, η φτώχεια, ο ρατσισμός και ο αυταρχισμός.

Για αυτό στεκόμαστε απέναντι σε κάθε προσπάθεια ενσωμάτωσης του κινήματός μας. Για αυτό αρνούμαστε να γίνουμε το πολύχρωμο προσωπείο ενός συστήματος που συνεχίζει να παράγει εκμετάλλευση και θάνατο. Και για αυτό επιμένουμε να συνδέουμε τον αγώνα ενάντια στην ομοφοβία, την τρανσφοβία και τον σεξισμό με τον αγώνα ενάντια στον μιλιταρισμό, τον εθνικισμό, την εργασιακή εξαθλίωση και την κοινωνική κατάρρευση.

Γιατί η απελευθέρωσή μας δεν μπορεί να είναι ατομική. Δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Δεν μπορεί να χωρά μέσα στα όρια που θέτουν οι κυβερνήσεις, οι στρατοί και οι αγορές. Η απελευθέρωσή μας θα είναι συλλογική ή δεν θα είναι καθόλου. Παλεύουμε όλες, όλα και όλοι μαζί για ένα καλύτερο μέλλον!