Από τη πρώτη συζήτηση του 10ου αυτοοργανωμένου REclaim PRIDE – Thessaloniki την Πέμπτη 21 Μάη με τίτλο:

Queers and Feminists against War

Ιστορίες Αντίστασης: Γυναίκες, Κουήρ Ταυτότητες και Αντιπολεμικός Αγώνας

Άννα Παπαευσταθίου (Συνέλευση Γυναικών 8 Μάρτη)

Το τι σημαίνει μιλιταρισμός και ποιες είναι οι επιπτώσεις του στην κοινωνία αναλύθηκε από την προηγούμενη ομιλήτρια. Να επιμένω λίγο στις επιπτώσεις του στις γυναίκες και γιατί στέκονται διαχρονικά στη σωστή πλευρά της ιστορίας.

Ο πόλεμος και ο μιλιταρισμός πλήττουν δυσανάλογα τις γυναίκες, οι οποίες συχνά πέφτουν θύματα σεξουαλικής βίας, απαγωγών και εκκαθαρίσεων. Γίνονται δηλαδή εργαλεία εκβιασμού και τρομοκράτησης του εχθρού. Μια ματιά στις σημερινές πολεμικές συγκρούσεις θα μας δείξει ότι οι βόμβες χτυπούν πίσω από τα οδοφράγματα. Παραδείγματα όπως, οι 153 νεκρές μαθήτριες μετά από αμερικανο-ισραηλινό βομβαρδισμό σε σχολείο στο Ν. Ιράν, η προκλητική φράση “1 σφαίρα για 2 άτομα” στις μπλούζες Ισραηλινών στρατιωτών και οι δολοφονίες εγκύων Παλαιστίνιων, η εν ψυχρώ δολοφονία της αμερικανίδας Ρενέ Νικόλ Γκουντ από πράκτορα της υπηρεσίας Μετανάστευσης και τελωνείων (ICE) εξαιτίας της αντίστασης της τελευταίας μέσα στην ίδια της τη χώρα, δείχνει ξεκάθαρα την ωμή παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Επιπλέον, Οι μιλιταριστικές κοινωνίες ενισχύουν στερεότυπα που περιθωριοποιούν τις γυναίκες σε ρόλους παθητικού φροντιστή. Οι γυναίκες, ως φροντίστριες βλέπουν τη διάλυση του κράτους πρόνοιας καθώς μεγάλο μέρος του προϋπολογισμού δαπανάται για πολεμικούς εξοπλισμούς σε καιρό ειρήνης. Σε καιρό πολέμου τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα καθώς καλούνται να διαχειριστούν καταστάσεις δύσκολες και επικίνδυνες όπως για παράδειγμα στην Παλαιστίνη όπου πραγματοποιούνται καισαρικές χωρίς αναισθησία.

Θα εστιάσουμε, επομένως, σε 3 γυναικεία και φεμινιστικά κινήματα με μεγάλο αντίκτυπο διότι η γνώση της ιστορικής εμπειρίας της γυναικείας αντίστασης έχει μεγάλη σημασία για το σήμερα.

Αντίσταση ενάντια στον πόλεμο στο Βιετνάμ

Τον Δεκέμβριο του 1966 4 Αμερικανίδες ακτιβίστριες οι Patricia Griffith, Grace Newman, Barbara Deming και η Diane Bevel, με ενεργή συμμετοχή σε αντιπολεμικά κινήματα στη χώρα τους, επισκέφτηκαν το Ανόι, την πρωτεύουσα του Β. Βιετνάμ ύστερα από πρόσκληση της Ένωσης Γυναικών του Β. Βιετνάμ. Στόχος του ταξιδιού ήταν να δούνε από κοντά τις συνέπειες των αμερικανικών βομβαρδισμών και να μεταφέρουν σχετικές πληροφορίες πίσω στην πατρίδα τους τις Η.Π.Α. έτσι ώστε να ενισχυθεί το αντιπολεμικό κίνημα. Στην περίπτωση δηλαδή αυτή οι Αμερικανίδες ακτιβίστριες αμφισβήτησαν τις πολεμικές ενέργειες του κράτους τους και επιδίωξαν γνωριμία με τον εχθρό. Οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι 4 φεμινίστριες ήταν πολλές. Πρώτα πρώτα το State Department απαγόρευε το ταξίδι στο Β. Βιετνάμ. Οι 4 γυναίκες πήγαν πρώτα στο Παρίσι, μετά στη Μόσχα, μετά στην Κίνα και τέλος στο Βιετνάμ. Μέσα στο Βιετνάμ ταξίδευαν τη νύχτα σε καμουφλαρισμένο τζιπ, χωρίς φώτα, για να αποφύγουν τις αμερικανικές βόμβες. Στον προορισμό, εκτός από τη συνάντηση και γνωριμία με την Ένωση Γυναικών, συνάντησαν επίσης άτομα του αντιπολεμικού κινήματος και από άλλα μέρη του κόσμου, όπως από το Μπαχρέιν, την Ιαπωνία, τη Μόσχα, τη Δυτική Γερμανία και την Κούβα. Συναντήθηκαν μάλιστα και με τον ίδιο τον Πρόεδρο του Βιετνάμ Ho Chi Minh. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής τους επισκέφτηκαν σχολεία, νοσοκομεία και εργοστάσια. Μίλησαν και με δύο αμερικανούς αιχμαλώτους οι οποίοι τις έδωσαν σημειώματα να παραδώσουν στην οικογένειά τους, όπου ζητούσαν τον τερματισμό του συγκεκριμένου πολέμου.

Το ταξίδι της επιστροφής το έκαναν χωριστά. Σταμάτησαν μάλιστα την Πατρίσια στα αμερικανικά σύνορα. Της κατάσχεσαν φιλμ καθώς και άλλο πολύτιμο υλικό. Δεν μπόρεσαν, όμως, να βρουν τα γράμματα των φυλακισμένων αιχμαλώτων. Τα είχε κρύψει στο πορτοφόλι της που, ευτυχώς, δεν το έλεγξαν. Όταν επέστρεψαν, έδωσαν συνέντευξη τύπου όπου περιέγραψαν τον θάνατο και την καταστροφή που βίωσαν. Υποστήριξαν ότι το Β. Βιετνάμ πρέπει να παλέψει ενάντια στην ξένη κυριαρχία. Η μία από αυτές μάλιστα έδειξε στο κοινό τη βόμβα «lazydog» που χρησιμοποιούσαν ευρέως οι αμερικάνοι για να σκοτώνουν τους Βιετναμέζους.

Ας φανταστούμε να γινόταν κάτι παρόμοιο σε πιθανό πόλεμο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας όπου η επιτιθέμενη χώρα θα ήταν η Ελλάδα. Πώς θα αντιμετώπιζαν τις φεμινίστριες τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, πώς θα τις έβλεπε ο κόσμος; Λογικά θα τις κατηγορούσαν για εσχάτη προδοσία, διότι θα αποδείκνυαν με τις πράξεις τους ότι ο εχθρός βρισκόταν μέσα στην ίδια τους τη χώρα.. Αυτό που κατάφεραν στην ουσία οι 4 φεμινίστριες ήταν να σπάσουν τα δεσμά του εθνικισμού και μιλιταρισμού, να οικοδομήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης με τις Βιετναμέζες από τη στιγμή μάλιστα που έστελναν φάρμακα για τον δοκιμαζόμενο λαό του Βιετνάμ. Οι Αμερικανίδες οργάνωναν το αντιπολεμικό κίνημα στη χώρα τους και οι Βιετναμέζες αντιστέκονταν.

Στις 15-01-1968 η 87χρονη Jeannette Rankin (σουφραζέτα, πασιφίστρια και η πρώτη γυναίκα που εκλέχθηκε στο Αμερικανικό Κογκρέσο ) οδηγεί μια πορεία 5000 γυναικών οι οποίες διαμαρτύρονται ενάντια στον πόλεμο στο Βιετνάμ. Πρόθεσή τους να επιδώσουν μια λίστα με υπογραφές στον John Mc Cormack, Speaker of the House. Η πλειοψηφία των διαδηλωτριών ήταν ντυμένες στα μαύρα, ένα είδος θρήνου για τον χαμό των πατεράδων, αδερφών και γιων τους στη μάχη. Στον αγώνα αυτό σύμμαχό τους είχαν και καλλιτέχνες όπως η τραγουδίστρια Joan Baez η οποία κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ φυλακίστηκε αρκετές φορές εξαιτίας την αντιπολεμικής της δράσης. Αλλά και διάσημες σήμερα διανοούμενες, όπως η Άντζελα Ντέϊβις. Πολλές από αυτές ανέδειξαν την καταπίεση και την ανισότητα μέσα στη χώρα τους (π.χ. η Άντζελα για τις μαύρες γυναίκες). Υπήρξε δηλαδή μια βαθιά ριζοσπαστικοποίηση. Το αμερικανικό κράτος έχασε πολιτικά τον πόλεμο στο Βιετνάμ και το γυναικείο κίνημα συντέλεσε σ΄αυτό το αποτέλεσμα.

Οι διαμαρτυρίες του Greenham Common σε καιρό ειρήνης ήταν στην ουσία μια προετοιμασία για να μη γίνει πόλεμος.

Στις 5 Σεπτεμβρίου του 1981 μια ομάδα γυναικών από την Ουαλία με την ονομασία «Women for life on Earth» ξεκίνησαν μια πορεία από το Καρντίφ μέχρι την αεροπορική βάση του RAF Greenham Common στο Berkshire της Αγγλίας (περίπου 194 χιλ.) προκειμένου να διαμαρτυρηθούν για την απόφαση της Βρετανικής κυβέρνησης να επιτρέψει την εγκατάσταση 96 αμερικανικών πυρηνικών πυραύλων Cruise στη Βασιλική Αεροπορική βάση του Greenham Common. Θεώρησαν δηλαδή ότι αν υπάρχουν πύραυλοι, δεν θα είναι ασφαλείς. Όπως δηλαδή αισθανόμαστε σήμερα με τις βάσεις της Σούδας και της Αλεξανδρούπολης. Να τονίσουμε στο σημείο αυτό ότι οι γυναίκες αυτές δεν ήταν αριστερές, ήταν θρησκευόμενες, απλές γυναίκες, γυναίκες της διπλανής πόρτας.

Το αρχικό σχέδιο των γυναικών ήταν να επιδοθεί στον διοικητή της βάσης μια επιστολή σχετικά με το πόσο επικίνδυνοι είναι οι πυρηνικοί εξοπλισμοί για το ανθρώπινο γένος. Όταν τους αρνήθηκαν οποιονδήποτε διάλογο σχετικά με το θέμα, κατασκήνωσαν έξω από τον φράχτη που περικύκλωνε τη βάση. Ήταν μία από τις μεγαλύτερες διαμαρτυρίες που κράτησε 19 χρόνια. Η ενέργεια αυτή με την ονομασία «Women’s Peace Camp», έγινε γνωστή όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Η παρουσία των γυναικών έξω από μια βάση με πυρηνικά όπλα 24 ώρες το 24ωρο δημιούργησε νέες προοπτικές για τη δημιουργία ενός ισχυρού φιλειρηνικού κινήματος. Την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, όταν κυριαρχούσε ο ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ και στο επίπεδο των πολεμικών εξοπλισμών, η επιρροή του camp ειρήνης υπήρξε καθοριστική.

Οι συνθήκες διαβίωσης των γυναικών στο camp ήταν εξαιρετικά δύσκολες. Ζούσαν σε εξωτερικό χώρο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, τηλέφωνο, τρεχούμενο νερό, εκτεθειμένες σε δύσκολες καιρικές συνθήκες. Όπως ήταν φυσικό οι πράξεις αντίστασης οδήγησαν σε συλλήψεις, δίκες, φυλακίσεις. Μια άλλη δυσκολία που αντιμετώπισαν ήταν η προσπάθεια να ανατρέψουν το αρνητικό κλίμα που δημιουργήθηκε από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Το κλίμα αυτό προσπάθησαν να ανατρέψουν με διάφορους τρόπους (π.χ. εκθέσεις πόστερ ) ώστε να γίνουν γνωστές οι θέσεις τους και να αποκτήσουν υποστηρικτές. Ήταν, όμως, αποτελεσματική. Δημοσιογράφοι από όλο τον κόσμο επισκέφτηκαν το camp για να δουν και να περιγράψουν ό,τι συνέβαινε εκεί.

Οι γυναίκες αυτές κατάφεραν να διακόψουν τις ασκήσεις της Αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας (USAF). Η διαμαρτυρία τους έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να παρθεί η απόφαση απομάκρυνσης των πυραύλων Κρουζ από το Greenham Common. Οι πύραυλοι και το προσωπικό της πολεμικής αεροπορίας επέστρεψαν τελικά στις ΗΠΑ το 1991-92. Είχε μεσολαβήσει στο μεταξύ και η ιστορική συμφωνία του 1987 μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ για τον πυρηνικό αφοπλισμό. Υποστηρίζεται ότι το κίνημα του Greenham Common έπαιξε σημαντικό ρόλο στον τερματισμό του ψυχρού πολέμου. H διαμαρτυρία σταμάτησε οριστικά το 2000 ενώ στη θέση του camp υπάρχει σήμερα χώρος ιστορικής σημασίας. Μέσα από τον αγώνα τους κινητοποιήθηκαν εργαζόμενοι και ευρύτερα λαϊκά στρώματα καθώς εκατοντάδες άτομα ενώθηκαν μαζί τους, απέκτησαν πολιτική συνείδηση και συνειδητοποίησαν την ανάγκη για πυρηνικό αφοπλισμό. Δημιουργήθηκαν ανθρώπινες αλυσίδες χιλιομέτρων που τσαλάκωσαν τη φήμη της Θάτσερ και τα κατάφεραν.

Γυναίκες με τα μαύρα

Το 1988 Ισραηλινές αποφασίζουν να διαδηλώσουν δημόσια, ντυμένες στα μαύρα, ενάντια στην κυβέρνηση του ίδιου τους του κράτους. Πρόκειται για σιωπηλή διαμαρτυρία ενάντια στον πόλεμο και την κατοχή εδαφών της Παλαιστίνης από το Ισραήλ. Σήμερα, εκατοντάδες τοπικές ομάδες «Γυναίκες με τα Μαύρα» δραστηριοποιούνται σε όλο τον κόσμο, όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Ρωσία και τις ΗΠΑ, παίρνοντας θέση σε τοπικά και διεθνή ζητήματα, όπως για παράδειγμα για τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα το κίνημα «Γυναίκες στα Μαύρα» (Žene u crnom, Women in Black) μία από τις πιο γνωστές και εμβληματικές φεμινιστικές και αντιπολεμικές οργανώσεις στη Σερβία, με έδρα το Βελιγράδι. Ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1991 ως απάντηση στην επιθετική εθνικιστική πολιτική του καθεστώτος του Μιλόσεβιτς και τους πολέμους στη Γιουγκοσλαβία. Τα μέλη της αγωνίζονται για την αναγνώριση των εγκλημάτων πολέμου που διαπράχθηκαν στο όνομα της Σερβίας (π.χ. Γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα) και στηρίζουν τα θύματα έμφυλης βίας. Το μαύρο χρώμα έχει ισχυρούς συμβολισμούς. Σηματοδοτεί τον θάνατο απέναντι στη ζωή και οι γυναίκες παλεύουμε για τη ζωή.

Το συμπέρασμα που μπορούμε να βγάλουμε μετά από την αναφορά στα προηγούμενα κινήματα είναι ότι σε όλα υπήρξε η ίδια πεποίθηση. Ο εχθρός βρίσκεται μέσα στην ίδια τους τη χώρα. Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες που αντιμετώπισαν απέδειξαν ότι το ανέφικτο μπορεί να γίνει εφικτό όταν η προσπάθεια γίνεται συλλογικά. Οι αγώνες τους είναι σήμερα παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές. Οι περσινοί αγώνες στα αμερικανικά πανεπιστήμια και σε όλον τον κόσμο, οι κινητοποιήσεις στην Αυστραλία και στην Ευρώπη έφεραν ξανά το φάντασμα της ήττας του αμερικανικού ιμπεριαλισμού από τον αμερικανικό λαό και τις φεμινίστριες. Γι’ αυτό και βλέπουμε τη δολοφονία της Γκουντ από τον ICE, γι΄ αυτό και βλέπουμε από την πρώτη κιόλας θητεία του Τραμπ την επίθεση στις γυναίκες με την αμφισβήτηση του δικαιώματος στην άμβλωση, τη στοχοποίηση των τρανς γυναικών, κ.λ.π Γιατί αυτοί μελετούν τον εχθρό τους και προσπαθούν να μας διασπάσουν. Εμείς;