Ο «αντιφασισμός»: μια κούφια αφαίρεση

Οι ίδιες οι έννοιες του «αντιφασισμού» και του «αντιφασιστικού» είναι μυθοπλασία και απάτη. Ο Μαρξισμός προσεγγίζει όλα τα φαινόμενα από ταξική σκοπιά. Ο Αθάνια¹ είναι «αντιφασίστας» μόνο στον βαθμό που ο φασισμός εμποδίζει τους αστούς διανοούμενους να κάνουν κοινοβουλευτική ή άλλη καριέρα. Όταν ο Αθάνια είναι αναγκασμένος να επιλέξει μεταξύ φασισμού και προλεταριακής επανάστασης, θα διαλέγει πάντα το στρατόπεδο του φασισμού. Αυτό αποδεικνύει ολόκληρη η πολιτική του στη διάρκεια των επτά χρόνων της επανάστασης.²

Από την άλλη πλευρά, το σύνθημα «ενάντια στον φασισμό, για τη δημοκρατία!» δεν μπορεί να προσελκύσει εκατομμύρια και δεκάδες εκατομμύρια του πληθυσμού κατά τη διάρκεια του πολέμου, επειδή δεν υπήρχε και δεν υπάρχει δημοκρατία στο στρατόπεδο των Δημοκρατικών. Και με τον Φράνκο και με τον Αθάνια υπήρξε στρατιωτική δικτατορία, λογοκρισία, αναγκαστική επιστράτευση, πείνα, αίμα και θάνατος. Το αφηρημένο σύνθημα «Για τη δημοκρατία!» αρκεί για τους φιλελεύθερους δημοσιογράφους, όχι όμως και για τους καταπιεσμένους εργάτες και αγρότες. Δεν έχουν τίποτα να υπερασπίσουν εκτός από τη σκλαβιά και τη φτώχεια τους. Θα κατευθύνουν όλες τις δυνάμεις τους για τη συντριβή του φασισμού μόνο αν, την ίδια στιγμή, είναι σε θέση να κάνουν πραγματικότητα νέες και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Κατά συνέπεια, ο αγώνας του προλεταριάτου και των φτωχότερων αγροτών ενάντια στον φασισμό δεν μπορεί με την κοινωνική έννοια να είναι αμυντικός, αλλά μόνο επιθετικός. Αυτός είναι ο λόγος που τον κάνει τον Λεόν να χάνει τον στόχο του και ακολουθώντας τους πιο «έγκυρους» Φιλισταίους, να μας διδάσκει ότι ο μαρξισμός απορρίπτει ουτοπίες, και ότι η ιδέα της σοσιαλιστικής επανάστασης στη διάρκεια ενός αγώνα ενάντια στον φασισμό είναι ουτοπική. Στην πραγματικότητα, η χειρότερη και πιο αντιδραστική μορφή ουτοπίας είναι η ιδέα ότι είναι δυνατόν να αγωνίζεσαι ενάντια στον φασισμό χωρίς ανατροπή της καπιταλιστικής οικονομίας[…].

[…]Το προλεταριάτο ήταν αρκετά ισχυρό

Οι ηγέτες της CNT και της FAI δήλωσαν μετά την εξέγερση του Μάη 1937: «Αν θέλαμε, θα μπορούσαμε, ανά πάσα στιγμή, να είχαμε καταλάβει την εξουσία, επειδή όλες οι δυνάμεις ήταν με το μέρος μας, αλλά εμείς δεν θέλουμε καμία δικτατορία» κλπ., κλπ. Τι Αναρχικοί υπηρέτες της αστικής τάξης! Το αν δεν το έκαναν ή δεν θέλησαν να το κάνουν είναι μακροπρόθεσμα ένα δευτερεύον ζήτημα. Παραδέχονται όμως ότι η εξεγερτική δύναμη του προλεταριάτου ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να πάρει την εξουσία. Αν είχε μια επαναστατική και όχι μια προδοτική ηγεσία, θα είχε καθαρίσει τον κρατικό μηχανισμό από όλους τους Αθάνια, θα εγκαθίδρυε την εξουσία των Σοβιέτ, θα έδινε τη γη στους αγρότες, τους μύλους και τα εργοστάσια στους εργάτες – και η Ισπανική επανάσταση θα είχε γίνει σοσιαλιστική και ακατανίκητη.

Αλλά επειδή δεν υπήρχε κανένα επαναστατικό κόμμα στην Ισπανία, και επειδή υπήρχε αντ’ αυτού ένα πλήθος αντιδραστικών που φαντάζονται τους εαυτούς τους ως Σοσιαλιστές και Αναρχικούς, πέτυχαν κάτω από το σήμα του Λαϊκού Μετώπου να στραγγαλίσουν τη σοσιαλιστική επανάσταση και να εξασφαλίσουν τη νίκη του Φράνκο[…].

[…]Είναι απλά γελοίο να δικαιολογείς την ήττα με αναφορές στη στρατιωτική επέμβαση των Ιταλών φασιστών και Γερμανών Ναζί, και στη δόλια συμπεριφορά της γαλλικής και βρετανικής «δημοκρατίας». Οι εχθροί πάντα θα παραμείνουν εχθροί. Η αντίδραση πάντα θα παρεμβαίνει όποτε μπορεί. Η ιμπεριαλιστική «δημοκρατία» πάντα θα προδίνει. Αυτό σημαίνει ότι η νίκη του προλεταριάτου είναι αδύνατη σε γενικές γραμμές! Αλλά τι γίνεται με τη νίκη του φασισμού στην Ιταλία και το ίδιο στη Γερμανία; Δεν υπάρχει παρέμβαση εκεί. Αντ’ αυτού είχαμε εκεί ένα ισχυρό προλεταριάτο και ένα πολύ μεγάλο Σοσιαλιστικό Κόμμα και, στην περίπτωση της Γερμανίας, ένα μεγάλο Κομμουνιστικό Κόμμα, επίσης. Γιατί, λοιπόν, δεν υπήρξε εκεί νίκη επί του φασισμού; Ακριβώς επειδή τα ηγετικά κόμματα προσπάθησαν να περιορίσουν το ζήτημα και στις δύο αυτές χώρες σε έναν αγώνα «ενάντια στον φασισμό», όταν μόνο μια σοσιαλιστική επανάσταση μπορεί να νικήσει τον φασισμό.

Η ισπανική επανάσταση ήταν ένα μεγάλο σχολείο. Είναι απαράδεκτο να επιτραπεί η παραμικρή επιπολαιότητα στην αντιμετώπιση των πολύτιμων διδαγμάτων της. Κάτω ο τσαρλατανισμός, οι μωρολογίες, η αυτάρεσκη άγνοια και ο διανοητικός παρασιτισμός! Θα πρέπει να εξετάζουμε σοβαρά και ειλικρινά τα ζητήματα και να προετοιμαζόμαστε για το μέλλον.

1. σημ. της ΚΟΚΚΙΝΗΣ: ρεπουμπλικάνος πρωθυπουργός, ανέλαβε τον Φλεβάρη 1936, επικεφαλής της κυβέρνησης του Λαϊκού Μετώπου

2. σημ. της ΚΟΚΚΙΝΗΣ: Ο Λέων Τρότσκι μετρά την ισπανική επανάσταση από τον Απρίλη του 1931, όταν ανατράπηκε με εξέγερση των λαϊκών μαζών το προηγούμενο δικτατορικό καθεστώς και ο βασιλιάς και επικράτησε για πρώτη φορά στη χώρα η Δημοκρατία.

(Λέον Τρότσκι, από το «Ακόμα μια φορά για τα αίτια της ήττας στην Ισπανία» Καλοκαίρι 1939, Κογιοακάν, Μεξικό)

*Το παραπάνω κείμενο βρίσκεται δημοσιευμένο στην εφημερίδα «Η Κόκκινη» φύλλο 32ο (Σεπτέμβρης 2026) που κυκλοφορεί.