Από τη δεύτερη συζήτηση του 10ου αυτοοργανωμένου REclaim PRIDE – Thessaloniki την Παρασκευή 22 Μάη με τίτλο: οι ζωές μας πάνω από τα όπλα τους.

Ιωάννα Κουστολίδου (Μαχητικές κι Ελεύθερες)

Η δημόσια εκπαίδευση στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δέχεται μια συστηματική επίθεση από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Βλέπουμε μια συνολική αναδιάρθρωση, που πιάνει από την προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση έως τα πανεπιστήμια, με κοινό παρονομαστή την υποχρηματοδότηση, την ελαστικοποίηση της εργασίας, την κατηγοριοποίηση σχολείων και μαθητών και, τελικά, τη σταδιακή ιδιωτικοποίηση. Βλέπουμε τα πραγματικά τεράστια κενά που υπάρχουν σε εκπαιδευτικούς σε όλη την Ελλάδα, την κατάργηση των σχολικών επιτροπών και την συστηματική υποχρηματοδότηση των σχολείων, με την συστέγαση και το κλείσιμο ολοήμερων τμημάτων να είναι η πραγματικότητα. Βλέπουμε επίσης την αύξηση των πειθαρχικών για όποιον και όποια εκπαιδευτικό προσπαθήσει να αντισταθεί και να αγωνιστεί για διάφορα ζητήματα, με έντονη αντίδραση για όσους τολμούν να πάρουν θέση εντός και εκτός της τάξης για την Παλαιστίνη.

Σε αυτά τα πλαίσια, προφανώς δεν μπορεί να λείπει και η στρατιωτικοποίηση της εκπαίδευσης συνολικά στην Ευρώπη και τον δυτικό κόσμο, γεγονός που βάζει και την Ελλάδα σε κίνδυνο να ακολουθήσει αντίστοιχες πρακτικές. Ενώ μπορεί να μην φαίνεται τόσο ξεκάθαρα όσο στα παραδείγματα στα οποία θα αναφερθώ αυτός ο κίνδυνος, με έμμεσο τρόπο έχει αρχίσει ήδη και μπαίνει στις ζωές μας.

Η εισβολή του στρατού στο σχολείο γενικά δεν είναι καθόλου τυχαία ή αποσπασματική, αλλά είναι οργανωμένη, στρατηγική και βαθιά πολιτική. Οι στρατιωτικοί θεσμοί μαζί με τις κυβερνήσεις και τις ευρωπαϊκές ελίτ επενδύουν χρόνο και χρήμα για να κάνουν το σχολείο πεδίο στρατιωτικής προπαγάνδας, κατήχησης και κοινωνικής πειθαρχίας. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο για να προετοιμάσουν τα παιδιά ως πιθανούς μελλοντικούς στρατιώτες, αλλά πολύ περισσότερο για να διαμορφώσουν από νωρίς συνειδήσεις που θα αποδέχονται, θα στηρίζουν και θα νομιμοποιούν τις «απαιτήσεις» στη νέα εποχή που διαμορφώνεται, όπου η στρατιωτικοποίηση της κοινωνίας και η στρατιωτική ισχύς θα παίζουν κεντρικό ρόλο.

Τι σημαίνει όμως ο μιλιταρισμός στα σχολεία; Μιλιταρισμός, στην πιο απλή του μορφή, είναι η ιδεολογία που προωθεί τη στρατιωτική δύναμη και τα στρατιωτικά ιδανικά ως κεντρικό άξονα της κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Όταν αυτή η ιδεολογία εισέρχεται στα σχολεία, σημαίνει ότι η εκπαίδευση, που παραδοσιακά θα έπρεπε να καλλιεργεί τη σκέψη, την κριτική ικανότητα, την αλληλεγγύη και την ειρήνη, μετατρέπεται σε εργαλείο προώθησης της στρατιωτικής πειθαρχίας, της εθνικιστικής προπαγάνδας, και της αποδοχής της ένοπλης βίας ως φυσικού μέσου επίλυσης των συγκρούσεων. Τα βασικά υπολείμματα του μιλιταρισμού που έχουν μείνει αυτή την στιγμή στην Ελλάδα σε σχολικό πλαίσιο είναι οι παρελάσεις, η πρωινή προσευχή με τις εντολές προσοχή και ανάπαυση και η τόνωση του πατριωτισμού στις εθνικές γιορτές, οι οποίες και οι δύο να μην ξεχνάμε ότι γιορτάζουν την αρχή του πολέμου.

Η εκδήλωσή αυτής της στρατιωτικοποίησης είναι φανερή σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη για παράδειγμα μέσω της υποχρεωτικής ή προαιρετικής στρατιωτικής εκπαίδευσης στα σχολεία, την εισαγωγή μαθημάτων με θέμα την «πολιτική άμυνα», την «εθνική υπερηφάνεια» και τη στρατιωτική ιστορία με έντονα εθνικιστικά χαρακτηριστικά, την οργάνωση στρατιωτικών κατασκηνώσεων και προγραμμάτων νεολαίας με στρατιωτικό χαρακτήρα, την παρουσία στρατιωτικών στο σχολικό περιβάλλον, σε εκδηλώσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα, και την προώθηση της στρατιωτικής καριέρας ως ιδανικής επιλογής για τους νέους.

Για παράδειγμα στη Γαλλία υπάρχει μια προαιρετική περίοδος υπηρεσίας στον στρατό η οποία απευθύνεται σε εφήβους προκειμένου να τους φέρει σε επαφή με στρατόπεδα, στολές και δραστηριότητες «εθνικής συνοχής».Στη Γερμανία «αξιωματικοί νεολαίας», πραγματοποιούν κάθε χρόνο πάνω από 7.000 παρουσιάσεις σε σχολεία (σε ένα σύνολο περίπου 150.000 μαθητών), προωθώντας τις «ειρηνευτικές αποστολές» του ΝΑΤΟ και την αναγκαιότητα της στρατιωτικής παρουσίας της χώρας στο εξωτερικό. Στην Πολωνία, τα στρατιωτικά λύκεια πολλαπλασιάζονται, ενώ οι μαθητές των «στρατιωτικών τμημάτων» κερδίζουν μόρια για το πανεπιστήμιο, μειωμένη θητεία, ή και πρόσβαση σε στρατιωτικά κολέγια. Αντίστοιχα παραδείγματα υπάρχουν και στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Ουγγαρία και σε άλλες χώρες της Ευρώπης.

Η στρατιωτικοποίηση των σχολείων όπως βλέπουμε είναι η εκδήλωση μιας συνολικής στροφής που συμβαίνει στην Ευρώπη και τη Δύση ευρύτερα, η οποία ορίζεται από την ένταση των ανταγωνισμών, την κλιμάκωση των ενόπλων συγκρούσεων, και την αναζωπύρωση διαφόρων μετώπων διεθνώς. Η εισαγωγή στρατιωτικών και μιλιταριστικών στοιχείων στα σχολεία πηγαίνει χέρι χέρι με το ευρωπαϊκό στρατιωτικό πρόγραμμα Rearm EU, με στόχο να εδραιωθεί ο στρατός ως κάτι κανονικό από μικρή ηλικία στους νέους και να καλλιεργηθεί μια στρατιωτική κουλτούρα. Αυτά τα παραδείγματα συνεπώς λειτουργούν ως πρότυπο και για την Ελλάδα, και δεν είναι απίθανο να δούμε αντίστοιχες εφαρμογές και στην χώρα μας. Σε χώρες όπως η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Ελλάδα κ.λπ., η στρατιωτική εκπαίδευση στοχεύει κυρίως σε χαμηλά στρώματα που δεν έχουν άλλες προοπτικές και βλέπουν τον στρατό ως μια «εξασφάλιση». Ουσιαστικά το κράτος «ανταμείβει» τα παιδιά αν ενταχθούν σε λύκεια στρατιωτικού τύπου, με μόρια ή πρόσβαση σε δουλειά και σπουδές.

Σε αυτό το μήκος κύματος κινείται και το νομοσχέδιο Δένδια, το οποίο στοχεύει στη συνολικότερη προετοιμασία της χώρας σε πολεμική κατεύθυνση, την αύξηση των δαπανών για νατοϊκούς εξοπλισμούς και τη μείωση των κοινωνικών δαπανών, τη συνολικότερη στρατιωτικοποίηση της κοινωνίας που πάει χέρι χέρι με τον κρατικό αυταρχισμό και την περιστολή των δημοκρατικών δικαιωμάτων. Από τα διάφορα μέτρα που προβλέπει θα ήθελα να τονίσω την μείωση της θητείας από 12μηνο σε 9μηνο για όσους στρατεύονται στα 18, προσπαθώντας με αυτό τον τρόπο να δελεάσει την νεολαία και να την ωθήσει στην γενικότερη λογική του στρατού, του εθνικισμού κλπ. καθώς και την μείωση της διάρκειας της αναβολής λόγω σπουδών, που σε συνδυασμό με τις διαγραφές στα ν+2 έτη στις σχολές, αποτελεί γεγονός που πιέζει ασφυκτικά τους νέους.

Το τελευταίο διάστημα βλέπουμε την αντιμετώπιση που έχουν οι φιλειρηνικές και αντιπολεμικές φωνές στην εκπαίδευση, όπως για παράδειγμα η Ελευθερία Παλαιστίδου, η οποία δημιούργησε με τους μαθητές της ένα έργο με θέμα την λευτεριά στην Παλαιστίνη και βρέθηκε αντιμέτωπη με πειθαρχικές διώξεις, και η Έφη Λάζου, η οποία εκτός σχολείου και διδακτικού προγράμματος παρουσίασε το έργο «Η Άννα Φρανκ συνομιλεί με τα παιδιά της Παλαιστίνης» με στόχο την ευαισθητοποίηση των παιδιών σε ζητήματα ελευθερίας της έκφρασης, ανθρωπισμού και αντιπολεμικών μηνυμάτων, και βρέθηκε επίσης αντιμέτωπη με πειθαρχικά. Τα γεγονότα αυτά επιχειρούν να φοβήσουν τους εκπαιδευτικούς και να τους αναγκάσουν να μην παίρνουν θέση για τα σημαντικά ζητήματα της εποχής μας.

Γενικά ιδιαίτερα σημαντικός στην στρατιωτικοποίηση της εκπαίδευσης είναι ο ρόλος των σχολικών εγχειριδίων, τα οποία όπως ξέρουμε προωθούν το βασικό αφήγημα της άρχουσας τάξης. Επίσης, με την εισαγωγή του πολλαπλού βιβλίου, η παραγωγή των βιβλίων περνά σε ιδιώτες εκδότες και συγγραφικές ομάδες, με το κράτος να απομακρύνεται από τον ρόλο του μοναδικού εκδότη, γεγονός που σημαίνει ότι οι εκδοτικοί οίκοι θα αναγκαστούν να επενδύσουν στην προώθηση των βιβλίων τους για να επιλεγούν από τους εκπαιδευτικούς, εισάγοντας λογικές αγοράς μέσα στα σχολεία. Η επιλογή διαφορετικών εγχειριδίων θα οδηγήσει σε διαφοροποίηση της παρεχόμενης γνώσης καθώς ορισμένα βιβλία ενδέχεται να είναι πιο απαιτητικά, ευνοώντας μαθητές από υψηλότερα κοινωνικά στρώματα και ενισχύοντας τον ταξικό διαχωρισμό, κάνοντας επίσης πιο δύσκολο τον έλεγχο στην πληροφορία που παρέχεται, και αφήνοντας περιθώρια για παραπληροφόρηση και προπαγάνδα.

Έχουμε δει τα τελευταία χρόνια διάφορα παραδείγματα όπου και με πολύ απλούς και καθόλου κακόβουλους τρόπους (ειρωνικό ε) οι υπεύθυνοι για τον πόλεμο προσπαθούν να επηρεάσουν την άποψη των παιδιών και των γονέων για τον πόλεμο και για αυτούς που ευθύνονται για αυτόν. Για παράδειγμα στο Ακρωτήρι της Κρήτης το ΝΑΤΟ προσπάθησε να εμφανιστεί ως “ευεργέτης” που μοιράζει δώρα σε νηπιαγωγείο της περιοχής. Συγκεκριμένα, τα δώρα που μοιράστηκαν στα παιδιά για τις γιορτές ήταν χορηγία της αμερικανικής βάσης της Σούδας, που χρησιμοποιείται ως ορμητήριο πολέμου.

Η στρατιωτικοποίηση της εκπαίδευσης όπως ανέφερα και προηγουμένως προωθεί την εθνικιστική προπαγάνδα και καλλιεργεί τον εθνικισμό στους μαθητές, ο οποίος χρησιμοποιείται ως όπλο για να διαιρεί και στο τέλος να αποδυναμώνει την εργατική τάξη . Μέσα από τα σχολικά προγράμματα στρατιωτικής εκπαίδευσης προωθούνται εθνικιστικές αφηγήσεις που παρουσιάζουν τους «εχθρούς» της πατρίδας και υποστηρίζουν τη διαρκή ετοιμότητα για πόλεμο. Η όξυνση του εθνικισμού βάζει σε όλο και μεγαλύτερο κίνδυνο τα ΛΟΑΤ άτομα, τα οποία όπως και να χει έχουν αρνητική αντιμετώπιση από το σύστημα. Η άνοδος της ακροδεξιάς έχει γίνει ξανά πραγματικότητα, και τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα είναι στο στόχαστρο των επιθέσεων.Έχουμε δει τα τελευταία χρόνια την βία ενάντια στα ΛΟΑΤΚΙ άτομα να εντείνεται, με τις επιθέσεις σε άτομα της κοινότητας στον δρόμο, την επίθεση σε προηγούμενα pride αλλά και την αύξηση της ομοφοβικής βίας στα σχολεία.

Επίσης, στο σχολικό πλαίσιο βλέπουμε την ενίσχυση ομοφοβικών στερεοτύπων, όπως για παράδειγμα πριν κάποια χρόνια που σε πανελλαδικώς εξεταζόμενο μάθημα των ΕΠΑΛ υπήρχε η ερώτηση «Nα αναφέρετε επτά παράγοντες που επηρεάζουν τη συχνότητα εμφάνισης των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων» και ανάμεσα στις πιθανές απαντήσεις υπήρχε και η επιλογή «Η διάδοση της ομοφυλοφιλίας». ‘Οπως καταλαβαίνουμε, η συγκεκριμένη φράση και τα διάφορα άλλα ομοφοβικά ‘facts” που μεταφέρονται μπορεί να επηρεάσουν με τραγικό τρόπο παιδιά που ανήκουν στην κοινότητα, ενώ σε καμία περίπτωση δεν βασίζονται σε επιστημονικά στοιχεία και δεδομένα.Το γεγονός επίσης ότι δεν υπάρχει η απαραίτητη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σχετικά με τα ΛΟΑΤΚΙ ζητήματα και τον τρόπο κατάλληλης διαχείρησης του μπούλινγκ στα σχολεία κάνει ακόμη πιο δύσκολη την καθημερινότητα των ΛΟΑΤ παιδιών στο σχολικό περιβάλλον.

Γενικά το κλίμα στον στρατό, με την έντονη αρρενωπότητα και την τεστοστερόνη να ξεχειλίζουν, είναι εχθρικό για τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα που συνήθως δεν “χωράνε” σε τέτοιου είδους στερεότυπα. Η ομοιομορφία, η στολή, η κοινή εμφάνιση είναι γενικά καταπιεστικές εικόνες για κάθε νέο άνθρωπο που πηγαίνει στον στρατό. Πόσο μάλλον για νέα παιδιά που από νωρίς τα μαθαίνουν πως είναι “διαφορετικά”.

Το γεγονός ότι καλούνται να πάνε σε νεαρή ηλικία, συνήθως τα κάνει ακόμα πιο ευάλωτα, αφού είναι συχνά λιγότερο χειραφετημενα, σε θέση να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους κλπ. Αν λοιπόν ο Δένδιας δυσκολέψει τη διαδικασία της απαλλαγής και μειώσει τη δυνατότητα αναβολών, περισσότερα και νεαρότερα παιδιά θα βρίσκονται στον στρατό θέτοντας σε κίνδυνο και τη σωματική τους ακεραιότητα και την ψυχική τους υγεία. Τα περιστατικά βιασμών, βασανιστηρίων, εξευτελισμού ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στον στρατό δυστυχώς δεν αποτελούν “μακρινό παρελθόν” αλλά τη σκληρή καθημερινότητα για πολλούς.

Και, φυσικά, αν πάμε στο πιο ακραίο σενάριο μίας πολεμικής σύρραξης, τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα είναι εξαρχής πιο ευάλωτα και πιθανά θύματα στρατιωτικών “αντιποίνων”, (μαζί με τις γυναίκες) τόσο από το δικό τους στράτευμα αν κληθούν να πολεμήσουν, όσο και από το εχθρικό στράτευμα στις πιο “ακραίες” περιπτώσεις εφόδου του στρατού κλπ.

Τι πρέπει να κάνουμε εμείς όμως για αυτή την τόσο κρίσιμη κατάσταση; Είναι καθήκον μας ως ΛΟΑΤ και φεμινιστικές συλλογικότητες να παίρνουμε ξεκάθαρη θέση ενάντια στον πόλεμο σε οποιοδήποτε χώρο παρεμβαίνουμε, και να επιδιώκουμε την σύνδεση με τα υπόλοιπα κινήματα. Η συνεργασία με το αντιπολεμικό κίνημα, το αντιφασιστικό, το εργατικό είναι απαραίτητη στην εποχή στην οποία ζούμε, καθώς ο εχθρός είναι ένας, είναι το σύστημα που γεννά τις ανισότητες, που δημιουργεί τους πολέμους, που ενισχύει τον φασισμό και καταστέλλει τις ζωές μας καθημερινά. Λέμε όχι στον μιλιταρισμό και τα λεφτά για πολεμικούς εξοπλισμούς, απαιτούμε λεφτά για τις κοινωνικές δαπάνες, απαιτούμε να σταματήσει τώρα ο πόλεμος. Παλεύουμε για ένα φεμινιστικό και ΛΟΑΤ κίνημα που να είναι μέρος του διεθνιστικού αγώνα για ειρήνη, ελευθερία, δικαιοσύνη και έναν κόσμο που να μας χωράει όλες μας και με αυτούς τους όρους διαδηλώνουμε και αύριο.