Γράφει η Κική Σταματόγιαννη

*Το κείμενο που ακολουθεί είναι η ομιλία της συντρόφισσας Κικής Σταματόγιαννη στη βιβλιοπαρουσίαση της μπροσούρας της «Κόκκινης» με τίτλο «Γκρεμίζοντας Σύνορα Χτίζοντας Γέφυρες» στο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, το Σάββατο 27 Ιούνη 2026 στο Πάρκο Ξαρχάκου.

Εκ μέρους της εφημερίδας ‘Η Κόκκινη’, σας καλωσορίζουμε στην αποψινή εκδήλωση που οργανώσαμε για να παρουσιάσουμε αυτό το βιβλιαράκι. Ένα βιβλιαράκι, που το πιστέψαμε πολύ από την πρώτη στιγμή, όταν ήταν ακόμα μια ιδέα στα μυαλό μας και το αγαπήσαμε πάρα πολύ.

Τίποτα δεν είχε κατορθωθεί χωρίς την απίστευτα αφοσιωμένη δουλειά της Λάλε Άλατλι, που για χρόνια ολόκληρα συνομιλεί με ποιητές και ποιήτριες στις δυο πλευρές του Αιγαίου, συγκεντρώνει ποιήματα και τα μεταφράζει από και προς τις δύο γλώσσες. Για μια εφημερίδα της επαναστατικής Αριστεράς στην Ελλάδα, είναι μεγάλη χαρά και ξεχωριστή τιμή μας να την έχουμε στη συντακτική ομάδα της ‘Κόκκινης’. Είναι η πολιτική περηφάνεια μας!

Κι είναι ακόμα μεγαλύτερη η χαρά μας, γιατί αυτή η συζήτηση γίνεται στο πλαίσιο και στον χώρο ενός Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ, έχοντας στα χέρια μας την πρόσφατη απόφαση που εξέδωσε το Συμβούλιο Επικρατείας στο αίτημα της Λάλε για απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας. Και είναι μια απόφαση-σταθμός (*ναι, κάποιες φορές και τα κλισέ έχουν και αυτά τη σημασία τους). Είναι μια απόφαση σταθμός γιατί κάνει συντρίμμια το απολύτως ταξικό εισοδηματικό κριτήριο, που έθετε η εγκύκλιος Βορίδη στις αιτήσεις πολιτογράφησης των μεταναστριών.

Πλέον χιλιάδες μετανάστριες θα μπορούν να πατούν πάνω σε αυτή την απόφαση και να διεκδικούν το δίκιο τους. Την έχουμε μαζί απόψε, οπότε τι καλύτερο από ένα Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ για να συζητήσουμε και πάνω στον τρόπο που οι ελληνικές κυβερνήσεις μεταχειρίζονται χιλιάδες μετανάστες.

Αποφασίσαμε να εκδώσουμε αυτή τη μπροσούρα με έργα ποιητών από Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρο, σε μια στιγμή που οι τυχοδιωκτισμοί και οι συμμαχίες της ελληνικής κυβέρνησης με ένα κράτος που γενοκτονεί και ισοπεδώνει έναν ολόκληρο λαό στην Παλαιστίνη, κάνουν ένα θερμό επεισόδιο ή ακόμα και μια σύγκρουση Ελλάδας–Τουρκίας να μοιάζουν δυστυχώς πιθανά. Υπάρχουν πλέον στο τραπέζι ως ένα αποκρουστικό ενδεχόμενο.  Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή βάζουν φιτίλι στο Αιγαίο και σε όλη τη Μεσόγειο.

Απέναντι σε όλο αυτό το σκηνικό που διαμορφώνεται γεωπολιτικά, οι εργαζόμενοι, οι άνθρωποι της Αριστεράς και των κινημάτων σε Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρο έχουμε να παίξουμε έναν πολύ κομβικό ρόλο. Βρισκόμαστε στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο, ακριβώς δίπλα στη φωτιά της Μέσης Ανατολής. Είμαστε στο σταυροδρόμι, από όπου περνάει για την πλούσια Δύση η πιο σημαντική οδός ενέργειας. Με τους αγώνες μας και στις δυο πλευρές του Αιγαίου, με τη συντονισμένη και αλληλέγγυα δράση μας, μπορούμε να τους χαλάσουμε τα σχέδια. Μπορούμε να αποτρέψουμε τους πολέμους τους. Μπορούμε να σταθούμε ενωμένα απέναντι στη βία τους.

Σε αυτή την πολύ κρίσιμη συγκυρία, λοιπόν, χρειάζεται να οργανώσουμε το δικό μας στρατόπεδο απέναντι στον πόλεμο και τον μιλιταρισμό. Και για να οργανώσουμε το δικό μας στρατόπεδο, χρειάζεται να συγκεντρώσουμε όλες τις δυνάμεις που διαθέτουμε. Τίποτα δεν περισσεύει. Δεν έχουμε την παραμικρή πολυτέλεια για να υποτιμήσουμε κάποιο εργαλείο.

Γιατί μια συλλογή ποιημάτων;

Η ποίηση, η τέχνη γενικότερα, έχει αυτό το πολύ ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Να αγγίζει χορδές στις ψυχές των ανθρώπων, με τρόπο που μια ιδεολογική ανάλυση με άψογα δομημένα πολιτικά επιχειρήματα πολλές φορές δεν το καταφέρνει. Η ποίηση έχει τη δύναμη να διαμορφώνει συνειδήσεις. Και αυτό γιατί;

Γιατί εκθέτει με πολύ ζωντανό και άμεσο τρόπο τις ρίζες της καταπίεσης, της αδικίας, ρίχνει τον φακό και εστιάζει στον πόνο ιδιαίτερα των πιο ευάλωτων ανάμεσά μας, όλων αυτών που ενδεχομένως πάνω στο κορμί τους διασταυρώνονται πολύ περισσότερες καταπιέσεις. Τα σώματα των μεταναστριών, των αλλόθρησκων, των ρομά, των τρανς, των ανάπηρων, των προσφύγων. Όσων κάνουν το λάθος να είναι, να πιστεύουν, να εκφράζουν και να δρούνε διαφορετικά σε σχέση με όσα ορίζουν οι από πάνω ως ‘κανονικότητα’, ως ‘νόρμα’.

Η ποίηση έχει τη δύναμη να ενδυναμώνει, να εμψυχώνει, να διαμορφώνει ένα κοινό συναίσθημα. Τα γεγονότα παύουν να είναι απλώς γεγονότα. Γίνονται ιστορίες που τις έζησαν άνθρωποι. Δεν είναι νούμερα, δεν είναι αναλύσεις, δεν είναι παραπομπές  σε άρθρα ειδικών. Είναι βιωμένος πόνος, είναι βιωμένος αγώνας. Ειδικά αν μιλάμε για τόπους όπως η Ελλάδα, η Τουρκία, η βόρεια και νότια Κύπρος, που οι λαοί τους έχουν ματώσει στο πέρασμα του χρόνου. Που έχουν πληγώσει ο ένας τον άλλο.

Οι στίχοι μάς κάνουν να μπούμε στη θέση του άλλου, να σκεφτούμε όσα πέρασε και περνάει. Να νιώσουμε πρώτα και μετά να το επεξεργαστούμε και λογικά πως η καταπίεσή του μας αφορά. Πως μοιάζει με την καταπίεση που βιώνουμε και εμείς. Πως οι αγώνες που κάνει απέναντι στην αδικία -κοίτα να δεις ένα πολύ ενδιαφέρον πράγμα!- μοιάζουν με τους δικούς μας αγώνες. Πως απέναντι στο τέρας της πολεμικής μηχανής, που στήνουν, ο πόνος που θα βιώσουμε θα είναι κοινός. Και επομένως κοινή θα πρέπει να είναι και η μάχη που θα δώσουμε τα κινήματα και οι εργατικές τάξεις και στους δυο λαούς, για να αποτρέψουμε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Η ποίηση μάς βοηθά να ξεσκεπαστεί η σκληρότητα, το ψέμα και η υποκρισία των από πάνω. Μας βοηθά να αρχίσουμε σιγά-σιγά να αμφισβητούμε όλα αυτά, που για χρόνια μέσα από το σχολείο, μέσα από την Εκκλησία, μέσα από τα συστημικά ΜΜΕ, μέσα από όλους τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του αστικού κράτους, μας έχουν μάθει να πιστεύουμε. Για το ποιος είναι ‘ο εχθρός’. Για το ποιος μας επιβουλεύεται, ποιος μας απειλεί και ποιος θέλει το κακό μας.

Όταν ένας ποιητής, μια ποιήτρια μιλά για δικτατορία, για διωγμούς, για παράνομη δουλειά, για βασανιστήρια, και οι δυο λαοί καταλαβαίνουμε απολύτως. Και αυτό γιατί και οι δύο έχουμε ζήσει πολύ σκοτεινές στιγμές στην ιστορία μας.

Όταν ένας ποιητής, μια ποιήτρια, μιλάει για κινηματικούς αγώνες, για εργατικές διεκδικήσεις, πάλι καταλαβαινόμαστε απόλυτα. Γιατί και οι δύο λαοί έχουμε ζήσει μεγαλειώδη κινηματικά γεγονότα. Και είναι απείρως περισσότερα αυτά που μας δένουν με τους ανθρώπους στην άλλη πλευρά του Αιγαίου σε σχέση με όσα μας χωρίζουν. Έχουμε αδιανόητα περισσότερα κοινά με τα συντρόφια μας στην Τουρκία και στη βόρεια Κύπρο σε σχέση με τους μισάνθρωπους, τους ρατσιστές και τους πολεμοκάπηλους μέσα στην ίδια μας τη χώρα.

Και από τη στιγμή που φυτεύεται μέσα από την τέχνη ο σπόρος της αμφισβήτησης, από τη στιγμή που συνειδητοποιούμε τη δύναμη που έχουμε οι λαοί όταν αγωνιζόμαστε απέναντι στους εκμεταλλευτές και δυνάστες μας και απέναντι στους πολέμους που άλλοι σχεδιάζουν πάνω στα δικά μας σώματα, πάνω στο δικό μας αίμα που θα χυθεί, τότε έρχεται και η πρώτη ρωγμή. Τότε αρχίζει να ραγίζει το εθνικό αφήγημα των από πάνω. Γκρεμίζονται τα τεχνητά σύνορα, που άλλοι ύψωσαν, ακριβώς γιατί ο μόνος τρόπος για να επιβιώνουν είναι να μας κρατούν διαιρεμένους.

Θα μπορούσα να επιλέξω πάρα πολλούς στίχους από τα εξαιρετικά ποιήματα που συγκεντρώσαμε σε αυτό το βιβλιαράκι. Αυτές τις μέρες όμως, αυτές τις ώρες, που ο Αριστοτέλης Χαντζής δίνει τη δική του μάχη για να σωθούν τα Προσφυγικά βάζοντας μπροστά το δικό του σώμα, επέλεξα ένα μικρό κείμενο της Λάλε Άλατλι. Είναι γραμμένο για τους απεργούς πείνας του Grup Yorum στην Τουρκία. Πλέον μπορούμε να νιώσουμε την κάθε λέξη του. Να νιώσουμε τι σημαίνει αλληλεγγύη.

Αλληλεγγύη και λευτεριά – Ένα αλληγορικό παραμύθι για τους νεκρούς απεργούς πείνας του Grup Yorum

Ένα παραμύθι για τα εγγόνια μας,

όταν θα μας ρωτήσουν γι’ αυτήν την εποχή.

Μια φορά κι έναν καιρό σε μια κοντινή χώρα, όπου όλα τα ζώα ζούσαν μόνο κάτω από τους κανόνες του δάσους, υπήρχε ένα μουσικό συγκρότημα με διάφορα πουλιά. Στο τραγούδι ήταν το τρυφερό σπουργίτι, στην κιθάρα ο γενναίος γλάρος. Διάφορα ζώα σε όλο το ζωικό βασίλειο τραγουδούσαν μαζί για αλληλεγγύη και λευτεριά.

Σ’ αυτήν τη χώρα ζούσε και μια γαλοπούλα πολύ δυνατή και με μεγάλη εξουσία. Ήθελε να ακούνε όλοι μόνο την τσιρίδα της και τίποτα άλλο. Έλεγχε τα πάντα για να μην μπορεί να σηκώσει κανείς το κεφάλι. Δεν ήθελε να ακούσει για αλληλεγγύη και λευτεριά.

Όταν η γαλοπούλα έμαθε για το συγκρότημα, ξαφνικά όλη η παρέα βρέθηκε σε κλουβί με τα φτερά δεμένα. Η γαλοπούλα χαμογελούσε χαρούμενη με το κλειδί στο χέρι. Πίστεψε ότι θα μπορούσε να τους σταματήσει έτσι. Αλλά τώρα το απαγορευμένο τραγούδι ακουγόταν πολύ πιο δυνατά. Δεν το τραγουδούσαν μόνο τα πουλιά αλλά και τα μυρμήγκια, οι ελέφαντες, τα άλογα, οι πασχαλίτσες, τα ποντίκια… «Αλληλεγγύη και λευτεριά!»

Τα πουλιά μες το κλουβί, από τη στεναχώρια σφράγισαν τα ράμφη τους. Ούτε φαΐ ούτε τραγούδι. Και τα άλλα ζώα ήταν πολύ στεναχωρημένα επίσης, αλλά δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι. Όποιο προσπαθούσε να βοηθήσει τα φυλακισμένα, ξυπνούσε κι αυτό μες το κλουβί. Όσο τα κλουβιά γέμιζαν, τόσο πιο δυνατά ακουγόταν το τραγούδι σε όλη τη χώρα. «Αλληλεγγύη και λευτεριά!»

Η γαλοπούλα όλο και περισσότερο εκνευρισμένη άρχισε να τρώει ένα-ένα τα πουλιά. Δεν χόρταινε τον θάνατο. Κι έτσι μια μέρα άρπαξε το τρυφερό σπουργίτι κάνοντάς το για πάντα αθάνατο. Τότε ακούστηκε ακόμα πιο δυνατά το τραγούδι τους. Μια μεγάλη χορωδία με πεταλούδες, σκιουράκια, αγελάδες, αλεπούδες… Ακόμα και τα ψάρια κι οι αχινοί φώναζαν «αλληλεγγύη και λευτεριά!».

Η γαλοπούλα ήθελε να τα φάει όλα και να μην ξανακούσει το τραγούδι αυτό. Έστρωσε το τραπέζι και έφαγε ακόμα ένα, ακόμα ένα, ακόμα ένα… Άρχισαν να τραγουδάνε ακόμα κι οι παπαρούνες, οι ελιές, οι κερασιές, οι μολόχες, οι κατιφέδες… «Αλληλεγγύη και λευτεριά!».

Ήταν τόσο μα τόσο ανελέητη που δεν χόρταινε τον θάνατο, συνέχισε να τα τρώει ένα-ένα κι έτσι μια μέρα δεν έμεινε κανένα ζώο γύρω της ούτε και κάποιο φυτό, αλλά το αθάνατο τραγούδι δεν σταμάτησε.

Γι’ αυτό τώρα αν αφουγκραστείτε προσεκτικά, μπορείτε να ακούσετε τα σύννεφα, τον ήλιο, το φεγγάρι, τη θάλασσα και τα βράχια να τραγουδάνε «αλληλεγγύη και λευτεριά!».

Από τη Θεσσαλονίκη, από την εφημερίδα ‘Η Κόκκινη’, από το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ΄, που ρίχνει αυλαία σήμερα, στέλνουμε την απέραντη αλληλεγγύη μας στον Αρίστο Χαντζή και σε κάθε άνθρωπο που παλεύει για το δίκιο απέναντι σε μια ανάλγητη εξουσία.

Θα νικήσουμε. Και θα νικήσουμε, γιατί δεν έχουμε την παραμικρή πολυτέλεια να χάσουμε.