Γράφει ο Χάρης Παπαδόπουλος

Το τωρινό φιάσκο του πολέμου στον Περσικό κόλπο δεν είναι η μοναδική ήττα που έχει γνωρίσει ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός στην ιστορία του. Η πανωλεθρία στον Κόλπο των Χοίρων στην Κούβα και κατόπιν στο Βιετνάμ πριν αρκετές δεκαετίες, η ντροπιαστική αποχώρηση από το Ιράκ και το Αφγανιστάν πριν μερικά χρόνια, ήταν επίσης αξιοσημείωτες ήττες. 

Όμως, επρόκειτο για χαμένες μάχες, που έδειχναν κυρίως τα σχετικά περιορισμένα όρια της δύναμης των ΗΠΑ να καθορίζουν απόλυτα τις εξελίξεις. Ήταν σημαντικές ήττες, αλλά όχι στρατηγικές. Μετά από κάθε τέτοιο στραπάτσο οι βορειοαμερικανοί ιμπεριαλιστές έβγαιναν πιο αποδυναμωμένοι και ντροπιασμένοι. Αλλά, κάθε φορά, παρέμεναν η πρώτη ιμπεριαλιστική δύναμη όλου του πλανήτη και με μεγάλη διαφορά από τις επόμενες ιμπεριαλιστικές χώρες.   

Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της  τωρινής ήττας των ΗΠΑ στον πόλεμο του Περσικού Κόλπου

Τώρα, στον πρόσφατο πόλεμο του Κόλπου, οι συνολικές απώλειες του στρατού των ΗΠΑ ανέρχονται σε μόλις λίγες δεκάδες νεκρούς. Αριθμός ασήμαντος, μπροστά στους 3.600 δολοφονημένους Ιρανούς από τους φριχτούς βομβαρδισμούς, ενώ πάνω από 4.000 Λιβανέζοι έχουν εξοντωθεί το ίδιο διάστημα από τις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές. 

Όμως, αντίθετα από την αριθμητική των νεκρών, αυτό που μετρά για τον απολογισμό του πολέμου για τις ΗΠΑ είναι αποκλειστικά και μόνο η άλγεβρα της πολιτικής.

Ο πόλεμος του Κόλπου αποτέλεσε ένα άπατο πηγάδι εξόδων δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Πεντάγωνο των ΗΠΑ, που ξοδεύτηκαν εντελώς στον βρόντο. Πανάκριβοι πύραυλοι, αξίας περισσότερων από ένα εκατομμύριο δολάρια ο καθένας, εκτοξεύονταν νυχθημερόν για να αποκρούσουν τα ιρανικά ντρόουνς, που κόστιζαν μόλις είκοσι χιλιάδες δολάρια το ένα. Μάλιστα, σημαντικός αριθμός ιρανικών ντρόουνς έπληξαν τελικά τους στόχους τους, καταστρέφοντας μια σειρά στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και εξουδετερώνοντας ένα κρίσιμης σημασίας –και εξαιρετικά ακριβό- αμερικανικό ραντάρ στην Ιορδανία. Και όλα αυτά για να βρεθούν στο τέλος οι ΗΠΑ και ολόκληρη η Δύση με φρακαρισμένα τα στενά του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Ο ατυχής –για τις ΗΠΑ- πόλεμος στον Κόλπο ανέβασε ψηλά τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου. Για να μην ανεβούν ακόμη πιο πολύ, ξεφεύγοντας πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, οι ΗΠΑ έριξαν στην αγορά τα στρατηγικά πετρελαϊκά τους αποθέματα, κινδυνεύοντας έτσι να μείνουν χωρίς στοιχειώδες πετρελαϊκό στοκ, σε μια επόμενη κρίσιμη στιγμή. Η στάση της πρώτης ιμπεριαλιστικής υπερδύναμης, που συμπεριφέρεται ως ανεύθυνος τζογαδόρος που ποντάρει τα πάντα στο επόμενο χαρτί, θυμίζει χαρακτηριστικά τη ρήση «μωραίνει Κύριος ον βούλεται απολέσαι».

Όμως, μέχρι αυτό το σημείο, όσο χάλια κι αν τα έχουν πάει ως τώρα οι ΗΠΑ στον Περσικό, δεν θα ήταν αρκετός λόγος για να απολογίσουμε την αποτυχία τους ως ήττα στρατηγικού χαρακτήρα.

Αυτό που κάνει τη διαφορά και μετατρέπει τούτο τον πόλεμο σε απόδειξη γενικευμένης παρακμής είναι ο αντίκτυπος του φιάσκου στις σχέσεις των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους, τόσο τα άλλα ιμπεριαλιστικά κράτη της Δύσης όσο και τις, κρίσιμης σημασίας, αραβικές μοναρχίες της Μέσης Ανατολής.   

Σε αναζήτηση νέου «προστάτη»

Τα αραβικά πετρελαιοπαραγωγά κράτη επένδυαν παραδοσιακά τη μερίδα του λέοντος των κερδών από το πετρέλαιο σε επενδύσεις στις ΗΠΑ. Αυτή η σταθερή ροή κεφαλαίων προς την ιμπεριαλιστική μητρόπολη, γίνεται εδώ και πάνω από πενήντα χρόνια. Και απηχούσε το απόλυτο δέσιμο των μοναρχιών του Κόλπου στο ιμπεριαλιστικό άρμα των ΗΠΑ.

Τώρα όμως, οι βασιλιάδες και οι εμίρηδες διαπίστωσαν την αμερικανική αδυναμία μπροστά στην ιρανική στρατιωτική ισχύ. Και άρχισαν να παίρνουν τα μέτρα τους. Ήδη, δύο τουλάχιστον χώρες, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, έκλεισαν συμφωνίες με το Ιράν με την υπόσχεση να του καταβάλλουν πολλά δις δολάρια.

Μάλιστα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φέρεται να έχουν ήδη πληρώσει 3 δις δολάρια στο Ιράν μέσα στο καλοκαίρι που μας πέρασε. Πρακτικά, πρόκειται για φόρο υποτέλειας. Και, από ό,τι φαίνεται, τα Εμιράτα θα δώσουν πρόθυμα άλλα 7 ή και περισσότερα δις δολάρια, προκειμένου να μη δεχτούν άλλες επιθέσεις από το Ιράν, διότι οι οικονομικές απώλειες των Εμιράτων σε διαφυγόντα κέρδη εξαιτίας του πολέμου ήταν της τάξης τουλάχιστον των 100 δις σε διάστημα μόλις μερικών εβδομάδων.

Η Σαουδική Αραβία φαίνεται να ακολουθεί άλλη οδό: τη σύμπηξη μιας νέας στρατιωτικής συμμαχίας με το Πακιστάν και την Τουρκία. Βέβαια, για την ώρα, αυτή η συμμαχία φαίνεται απλώς ένα ευχολόγιο, όπως έδειξε η εξέλιξη των απανωτών επιδρομών της Υεμένης σε σαουδαραβικά τάνκερ και διυλιστήρια πετρελαίου που δεν προκάλεσαν καμία απάντηση, ούτε της Τουρκίας ούτε του Πακιστάν.

Όμως, αυτό που είναι σίγουρο, είναι πως οι μοναρχίες του Κόλπου αρχίζουν να απομακρύνονται από την αγκαλιά των ΗΠΑ και την ταύτιση μαζί τους. Και αναζητούν, σιγά – σιγά, αλλού την προστασία τους. Και είναι πολύ πιθανό να δούμε τα κεφάλαιά τους να αρχίζουν να τοποθετούνται αλλού το επόμενο διάστημα, αντί για να κατευθύνονται, κατ’ αποκλειστικότητα σχεδόν, στις ΗΠΑ.

Αλλά, αν οι σεΐχηδες και οι εμίρηδες απομακρύνονται από τις ΗΠΑ με διακριτικά πηδηματάκια, η διάσταση των ΗΠΑ με τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ είναι πλέον εκκωφαντική. Οι ίδιες οι ΗΠΑ και ο ανερμάτιστος πρόεδρός τους Τραμπ, έχουν καταγγείλει ξανά και ξανά δημόσια τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ πως δεν συνέβαλαν στον πόλεμο κατά του Ιράν… για τον οποίο ούτε καν ρωτήθηκαν από τις ΗΠΑ.

Φυσικά, καμιά προηγούμενη στιγμή δεν ήταν όλα ανέφελα στις σχέσεις των ιμπεριαλιστών μέσα στο ΝΑΤΟ. Πάντοτε υπήρχαν αντιπαραθέσεις ανάμεσα στα κράτη που απαρτίζουν αυτή τη λυκοσυμμαχία, αν και πολύ πιο σπάνια έβγαιναν ως τώρα στη δημοσιότητα. Όμως η σκαιότητα των τωρινών επιθέσεων του Λευκού Οίκου στους στρατηγικούς του συμμάχους  ξεπερνούν ακόμη και το ακραία ψυχοπαθολογικό ταπεραμέντο του Τραμπ. Ανοίγουν πληγές που δεν αφορούν μόνο τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών του ιμπεριαλισμού αλλά και δημιουργούν τριγμούς στην αποδοχή της εικόνας των ΗΠΑ μέσα στις πλατιές μάζες των  χωρών που συμμετέχουν στο ΝΑΤΟ. Και αποκαλύπτουν μια ιμπεριαλιστική υπερδύναμη σε υπερένταση, πυρετό και, εν τέλει, πανικό. Με άλλα λόγια πλήττουν βαθιά την αξιοπιστία των ΗΠΑ σε κάθε επίπεδο.

Ως τώρα, καμιά ήττα των ΗΠΑ σε οποιονδήποτε περιφερειακό πόλεμο δεν είχε καταφέρει να προκαλέσει ουσιαστική ζημιά στο συνολικό πλέγμα των συμμαχιών της πρώτης υπερδύναμης. Γι’ αυτό και οι ως χτες ήττες των Αμερικανών ιμπεριαλιστών δεν είχαν εντέλει στρατηγικό χαρακτήρα. Αυτή η κατάσταση αλλάζει πλέον δραματικά με τον νέο πόλεμο στον Κόλπο.

Οι άλλοι ιμπεριαλιστές, η εργατική τάξη και τα κινήματα

Το στραπάτσο, που δέχτηκε στον Κόλπο η πρώτη ιμπεριαλιστική υπερδύναμη από το Ιράν, χαροποίησε και ενθουσίασε πολλά εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη τη Γη. Όμως το ίδιο το ιρανικό καθεστώς δεν έχει τίποτα το ελκυστικό για τα κινήματα και τις προοδευτικές και αριστερές συλλογικότητες. Είναι ένα καπιταλιστικό, θρησκόληπτο καθεστώς, εντελώς απάνθρωπο και απόλυτα εχθρικό προς την εργατική τάξη, τη νεολαία και τις γυναίκες του ίδιου του Ιράν.  

Ανάλογα απωθητική προς τις/τους εργαζόμενες και τη νεολαία όλου του πλανήτη είναι και το αντίπαλο δέος στις ΗΠΑ, η Κίνα του Σι Τζι Πινγκ. Κομμουνισμός στα λόγια, κρατικός καπιταλισμός και άγρια καταστολή στην πράξη και απειράριθμοι Κινέζοι μετανάστες στη Δύση, που προσπαθούν να επιβιώσουν δουλεύοντας ως μικροπωλητές σε αβίωτα ωράρια. Το κινέζικο καθεστώς δεν έχει τίποτε που να εμπνεύσει τους ανθρώπους των κινημάτων και της Αριστεράς σε κανένα σημείο του πλανήτη. Τα ίδια και χειρότερα η Ρωσία του Πούτιν, για να μην αναφέρουμε την ανατριχιαστική δυστοπία της Βόρειας Κορέας του Κιμ.

Η ήττα και η διαφαινόμενη υποχώρηση του ιμπεριαλισμού των ΗΠΑ θα γεμίσει με αισιοδοξία την εργατική τάξη και τα κινήματα των καταπιεσμένων της Δύσης και πρώτα από όλα των ΗΠΑ. Ενδέχεται να δώσει νέα ώθηση στην παγκόσμια Αριστερά και να κατεβάσει στον δρόμο νέες μάζες αγωνιστ(ρι)ών στη Δύση. Νέους ανθρώπους, που θα διεκδικούν δαπάνες για παιδεία, υγεία και για κοινωνικές ανάγκες και όχι για περισσότερες κούρσες εξοπλισμών, όπως το Rearm Europe και τις αντίστοιχες θηριώδεις δαπάνες στις ΗΠΑ για τις νέες σειρές αεροπλανοφόρων και θωρηκτών, που θα ναυπηγηθούν με τη σεμνή ονομασία «Ντόναλντ Τραμπ».

Όμως πώς θα σηκώσει το ανάστημά της η παγκόσμια εργατική τάξη;

«Έχεις το Δίκιο και τα μέσα και τη δύναμη» (Σαίξπηρ, «Ερρίκος ο Ε΄»)

Η Επανάσταση έχει την κακή συνήθεια να αργεί στα ραντεβού της. Από την άλλη, οι πιο εντυπωσιακές επαναστάσεις στην Ιστορία έχουν εκραγεί ολότελα αναπάντεχα. Η ρώσικη επανάσταση το 1905 και το 1917, πριν παραπάνω από έναν αιώνα, αλλά και η πολύ πιο πρόσφατη «αραβική άνοιξη» του 2011, ξέσπασαν εντελώς απροσδόκητα και εξαπλώθηκαν, σαν πυρκαγιά στον κάμπο, μέσα σε ελάχιστο χρόνο.

Δεν μπορούμε να προβλέψουμε με ακρίβεια πότε θα εμφανιστούν μεγάλα κινήματα και εξεγέρσεις. Αλλά οι ήττες σε μεγάλες  πολεμικές συγκρούσεις οδηγούν περίπου αναπόφευκτα σε κοινωνικές εκρήξεις. Στην Ευρώπη, πριν από μερικές δεκαετίες, αυτός ο ιστορικός νόμος δικαιώθηκε απόλυτα. Στη Γαλλία, μετά τη μεγαλοπρεπή ήττα στους  αποικιακούς πολέμους του Βιετνάμ και της Αλγερίας, ακολούθησε σε λίγα χρόνια η εξέγερση του Μάη του 1968. Στην Πορτογαλία, η αποτυχία του στρατού να καταστείλει τα κινήματα απελευθέρωσης στις αποικίες της Αφρικής, οδήγησε άμεσα στην Πορτογαλική Επανάσταση του 1974.

Οι ΗΠΑ του Τραμπ βιώνουν την ταπείνωση στη Μέση Ανατολή και τη σοβαρή επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου των μαζών στο εσωτερικό της. Το ίδιο και η Ρωσία του Πούτιν, που έχει βαλτώσει ολότελα και έχει ματώσει φριχτά στον πόλεμο της Ουκρανίας Και στις δύο ιμπεριαλιστικές χώρες είναι λογικό, μετά τον πόλεμο, να αναμένουμε σημαντικά –και ενδεχομένως εκρηκτικά- κινήματα μαζών.  

Και με τη Μέση Ανατολή, ποια είναι η προοπτική;  

Είναι λογικό και επόμενο, τόσο ο παλαιστινιακός όσο και ο λιβανέζικος λαός, να χαίρονται για το γονάτισμα των ΗΠΑ μπροστά στο Ιράν και για τις δυσκολίες και τις αποτυχίες του ισραηλινού στρατού στην κατοχή του νότιου Λιβάνου.  Και εμείς το ίδιο χαιρόμαστε μαζί τους.

Όμως δεν αρκεί να ταπεινωθεί ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός και ο σιωνισμός. Για να επικρατήσει ειρήνη και κοινωνική δικαιοσύνη στη Μέση Ανατολή, πρέπει να πάρουν πόδι όλοι οι βασιλιάδες, οι εμίρηδες και οι δικτάτορες, όλα τα καθεστώτα που συνεργάζονται πρόθυμα με τη Δύση, που είναι ενωμένα όπως το νύχι με το κρέας με τον παγκόσμιο ιμπεριαλισμό.

Το ίδιο πρέπει να βγουν από τη μέση και οι Ιρανοί μουλάδες. Όλα τα εκμεταλλευτικά και καταπιεστικά καθεστώτα στη Μέση Ανατολή είναι το ίδιο επιζήμια, επώδυνα και ολοκληρωτικά άχρηστα για τους λαούς. Όλα τους είναι σαν χαλασμένα δόντια σε παροξυσμό. Και πρέπει να φύγουν όλα από τη μέση, για να ανακουφιστεί επιτέλους το αραβικό και το ιρανικό προλεταριάτο. Και για να βρει τη δικαίωσή του ο παλαιστινιακός λαός. 

Η μόνη ελπίδα για ειρήνη στη Μέση Ανατολή είναι το ξύπνημα του κοιμισμένου γίγαντα, της εργατικής τάξης. Μόνο μια νέα «Άνοιξη», όπως το 2011, μπορεί να σαρώσει σαν σκούπα τα σάπια καθεστώτα και να αχρηστεύσει στην πράξη την πολεμική μηχανή του Ισραήλ. Και μόνο σε αυτή τη δύναμη, των Αράβων και των Ιρανών προλεταρι(σσ)ών προσμένουμε με ελπίδα και της χαρίζουμε όλη μας την εμπιστοσύνη.

*Το παραπάνω άρθρο βρίσκεται δημοσιευμένο στην εφημερίδα «Η Κόκκινη» φύλλο 32ο (Σεπτέμβρης 2026) που κυκλοφορεί.