Γράφει η Κική Σταματόγιαννη

Οκτώ χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου/Zackie Oh.

Οκτώ χρόνια με χιλιάδες λέξεις, που ρίχτηκαν στο χαρτί. Με δεκάδες αφίσες, καμπάνιες και συγκεντρώσεις. Με πανό και πορείες. Με χιλιάδες τρικάκια και αυτοκόλλητα, πάμπολλα στένσιλ και γκράφιτι. Με εκδηλώσεις, ομιλίες και τοποθετήσεις. Μετά από όλους τους τρόπους που μεταχειριστήκαμε για να διαχειριστούμε συλλογικά και κινηματικά ένα βαθύ τραύμα, τι μένει στ’ αλήθεια να ειπωθεί; Τι μένει να γραφτεί; Τι απομένει να κάνουμε; Σε ποια κατάσταση βρίσκει το λοατκια+, τρανσφεμινιστικό, αλλά και το ευρύτερο αντιρατσιστικό κίνημα η θλιβερή υπόμνηση της δολοφονίας του;

Ο βάναυσος τρόπος, με τον οποίο στέρησαν τον Ζακ από τον κόσμο μας, ανάγκασε τους πάντες να πάρουν θέση. Ένας άνθρωπος δολοφονείται μέρα μεσημέρι μπροστά σε δεκάδες ζευγάρια μάτια στο κεντρικότερο σημείο της Ελλάδας. Χωρίς –στην ουσία- αντίδραση. Ένα φονικό που καταγράφηκε και προβλήθηκε καρέ-καρέ, με τρόπο ώστε κανένας να μην μπορεί έκτοτε να ισχυριστεί ότι δεν ξέρει.

Η δολοφονία πυροδότησε ένα πολύμορφο κίνημα αντίστασης και διεκδίκησης. Πολύχρωμο, πολυσυλλεκτικό και οργισμένο. Κάτι που ξεπερνούσε το πένθος των οικείων και των φίλων του δολοφονημένου και στενά τη λοατκια+ κοινότητα. Ήταν συλλογικό το τραύμα. Σε ολόκληρο το αντισυστημικό κίνημα. Ήταν συλλογικό το πένθος. Κατάφερε να απλωθεί σε ένα ευρύτατο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, έσπασε τα εθνικά σύνορα και αγκαλιάστηκε από πολλά-πολλά άτομα στις τέσσερις γωνιές του πλανήτη.

Πού βρισκόμαστε σήμερα;

Γράφαμε σε παλιότερο άρθρο μας τον Ιούνη του 2022 με αφορμή την έκδοση της δικαστικής απόφασης σε μια -εμβληματική για το αντισεξιστικό και αντιφασιστικό κίνημα στην Ελλάδα- δίκη, πως «Η αλήθεια για μία ακόμη φορά δεν γράφτηκε με το μελάνι μιας δικαστικής απόφασης. Γράφτηκε στους τοίχους, σε αφίσες, σε γκράφιτι, σε πανό, σε στίχους τραγουδιών. Κλείστηκε μέσα στις φωνές όσων συγκεντρωθήκαμε για να φωνάξουμε πως «μπάτσοι και αφεντικά κάναν δολοφονία». 

Μεσίτης και κοσμηματοπώλης κρίθηκαν ένοχοι για το έγκλημα της θανατηφόρου σωματικής βλάβης (χωρίς ελαφρυντικά). Ο μεσίτης (Αθ. Χορταριάς) παραμένει στη φυλακή εκτίοντας την ποινή που του έχει επιβληθεί, ενώ τα αιτήματα αποφυλάκισης που είχε το θράσος να υποβάλει, έχουν όλα απορριφθεί. Ο κοσμηματοπώλης (Σπ. Δημόπουλος) εκτίει την ποινή του κατ’ οίκον, καθότι είναι άνω των 80 χρόνων. Οι αστυνομικοί, που ενεπλάκησαν στη δολοφονία, έχουν αθωωθεί όλοι πρωτόδικα (με οριακή πλειοψηφία 4 έναντι 3). Έχει μείνει παροιμιώδης η κυνική επωδός από αξιωματικό της ΕΛΑΣ, πρόεδρο της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Αθήνας «Αυτή είναι η πρακτική. Και σε όποιον αρέσει. Σ’ όποιον δεν αρέσει..». Η ιδιότυπη ασυλία, που ξέρουν τα όργανα του νόμου και της τάξης ότι απολαμβάνουν, δεν ξάφνιασε ιδιαίτερα. Μας θύμωσε, αλλά δεν μας ξένισε.  Ο διασώστης του ΕΚΑΒ παρά την ολιγωρία του και την καθυστέρηση στην παροχή των πρώτων βοηθειών, ενώ ο Ζακ κείτονταν αβοήθητος στο οδόστρωμα μετά το λιντσάρισμα, δεν παραπέμφθηκε ποτέ ενώπιον του δικαστηρίου, καθώς το αίτημα της οικογένειας του Ζακ απορρίφθηκε με εισαγγελική διάταξη στο στάδιο της προανάκρισης.

Έχουν περάσει οκτώ ολόκληρα χρόνια και ποτέ δεν μάθαμε γιατί ο Ζακ δολοφονήθηκε. Και αυτό που μας πικραίνει είναι το γεγονός ότι μάλλον ποτέ δεν θα το μάθουμε. Η ζωή του ζυγίστηκε και έφτασε να κοστίζει λιγότερο από μια τζαμαρία. Ξέραμε εξαρχής ότι μια ενδεχόμενη καταδίκη μέσα στο δικαστήριο θα ήταν μια ελάχιστη δικαίωση, αλλά δεν θα ήταν αρκετή. Όπως δεν στάθηκε αρκετή η καταδικαστική απόφαση για την ηγεσία της Χρυσής Αυγής για να μπορούμε να ισχυριστούμε ότι απαλλαχτήκαμε οριστικά από τους φασίστες. Τα φαιά σύννεφα πυκνώνουν πάνω από ολόκληρη την Ευρώπη, ενώ στην Ελλάδα –με προπύργιο τα σχολεία- οι φασίστες επιχειρούν να ξανασυσπειρωθούν. Ξέραμε ότι δεν θα ήταν αρκετή η καταδίκη των δολοφόνων της Ζάκι για να ξεμπερδέψουμε μια για πάντα με τον μισανθρωπισμό, τον σεξισμό, τον ρατσισμό, με τα ακροδεξιά αποβράσματα. Με όλο τον ομοτρανσφοβικό και ρατσιστικό οχετό, που ξεχύθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Με τη λύσσα, που ωθούσε να ξεσκίζουν τις αφίσες με το πρόσωπο του Ζακ από τις πλατείες και τις γειτονιές.   

Από την πρώτη στιγμή υποστηρίζαμε ότι ο Ζακ θα δικαιωθεί, όταν θα βρουν δικαίωση όλα τα κινήματα τα οποία υποστήριζε και στα οποία συμμετείχε. Όταν θα βρουν δικαίωση όλα οι ταυτότητες, που περήφανα έφερε. Και για να θέσουμε το δάχτυλο επί τον τύπο των ήλων, απέχουμε αρκετά από κάτι τέτοιο. Διανύουμε μια εποχή, όπου μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας δείχνουν απογοητευμένα από την οργανωμένη κινηματική δράση, από τα μεγάλα απελευθερωτικά οράματα. Η πολεμική προετοιμασία, που ευθυγραμμίζει κοινωνίες ολόκληρες με τη ματσίλα, την τοξικότατη και δολοφονική αρρενωπότητα, τη μη ανοχή στην όποια διαφορετικότητα, η διακινδύνευση του κεκτημένου δικαιώματος στην άμβλωση, ο κοινωνικός Καιάδας που επιφυλάσσουν σε όλους τους «μη κανονικούς», οι παραλογισμοί περί «woke ατζέντας», η καταμέτρηση χρωμοσωμάτων για να κατηγοριοποιηθούν και να περισταλούν τα δικαιώματα ίντερσεξ και τρανς ανθρώπων.  Οι σχεδόν καθημερινές επιθέσεις ενάντια στους τρανς ανθρώπους, η περικοπή των ήδη περιορισμένων δικαιωμάτων τους (με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις ΗΠΑ του αμετανόητου ομοτρανσφοβικού Τραμπ), οι δυσκολίες στο σχολείο, στην εργασία, στη δημόσια υγειονομική περίθαλψη, στον δημόσιο χώρο, ο χλευασμός, οι τραμπουκισμοί, το λιντσάρισμα τρανς παιδιών από όχλο στην κεντρικότερη πλατεία της Θεσσαλονίκης, δείχνει ένα και μόνο πράγμα: ότι έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μπροστά μας. 

Έχουμε πολύ δρόμο μέχρι να εδραιωθεί στις συνειδήσεις των ανθρώπων ότι δεν μπορείς να σκουπίζεις ήσυχος τα γυαλιά της -βαμμένης από το αίμα ενός ανθρώπου- βιτρίνας του μαγαζιού σου. Ενώ τον έχεις μόλις δολοφονήσει εσύ ο ίδιος.

Έχουμε πολύ δρόμο μέχρι να πάψουμε να κοιτάζουμε αμέριμνοι όταν δεν τίθεται η δική μας ευαλωτότητα στο στόχαστρο, αλλά κάποιου άλλου. Ενός ανάπηρου, όταν δεν είμαστε ανάπηροι. Ενός τρανς ανθρώπου, όταν δεν είμαστε τρανς. Ενός ρομά, ενώ δεν είμαστε ρομά. Μιας εγκύου προσφύγισσας μέσα σε μια βάρκα, ενώ δεν είμαστε οι ίδιες προσφύγισσες.  

Και αυτή την 21^η Σεπτέμβρη, λοιπόν, θα βγούμε στους δρόμους με το όνομα του Ζακ στα χείλη και στα πανό μας. Και θα παλέψουμε για έναν κόσμο -όπως πάλευε και αυτός- όπου η συμπερίληψη δεν θα είναι μια ωραία λέξη για τα κείμενά μας. Θα είναι η πραγματικότητά μας. Και ο θαυμαστός πλούτος μας.

*Το άρθρο είναι δημοσιευμένο στο φύλο 32 της εφημερίδας «Η Κόκκινη» (Σεπτέμβρης 2026), που κυκλοφορεί.