Δεν είναι τώρα ήταν έτοιμο από καιρό

Η εγκληματική απανθρωπιά των κλειστών συνόρων και των στρατοπέδων συγκέντρωσης

Γράφει η Δήμητρα Γεμενετζή

Τον Φεβρουάριο του 2026 ο υπουργός Θάνος Πλεύρης ήταν σαφής:

«Η παράνομη είσοδος δεν οδηγεί σε νομιμοποίηση. Οδηγεί σε κράτηση, απόρριψη και επιστροφή».

Συνειδητή πολιτική επιλογή να γίνει η Ελλάδα ένα από τα πιο αυστηρά παραδείγματα της ευρωπαϊκής πολιτικής αποτροπής και επιστροφών.

Το μοντέλο «κλειστό σύνορο + κλειστή δομή»

Η Σιντική και η Σάμος αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής ακριβώς της λογικής.

Η δομή στο Κλειδί της Σιντικής ήταν αρχικά δομή φιλοξενίας αιτούντων άσυλο. Το 2025 άρχισε η μετατροπή της σε κλειστή δομή, με βάση την τότε ελληνική νομοθεσία. Ο ίδιος ο Δήμος Σιντικής ανακοίνωσε ότι όσοι εισέρχονται παράτυπα μετά τις 14 Ιουνίου 2025 θα αντιμετωπίζονται πλέον στο νέο καθεστώς ως κρατούμενοι και όχι ως φιλοξενούμενοι.

Η κλειστή ελεγχόμενη δομή στη Σάμο καταγράφεται πλέον ως εγκατάσταση διοικητικής κράτησης, με δυνατότητα κράτησης αιτούντων άσυλο και ανθρώπων χωρίς έγγραφα.

Η ελληνική κυβέρνηση δεν περίμενε καν να δει αν θα λειτουργήσει το νέο Σύμφωνο. Έχει ήδη δημιουργήσει υποδομές και νομοθεσία, προκειμένου να το εφαρμόσει. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα είχε ήδη προετοιμάσει τις εγκαταστάσεις και τις διαδικασίες για την εφαρμογή του Συμφώνου.

Η εξέγερση των κρατουμένων στις 22/8/26 δεν ήταν ένα ξαφνικό γεγονός.

Τον Μάιο του 2026, πριν από την πρόσφατη εξέγερση, δημοσιεύτηκε έρευνα που συνδέεται με το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης για τη Σιντική. Η έρευνα κατέγραφε μαρτυρίες κρατουμένων για πολύ άσχημες συνθήκες. Μεταξύ άλλων, ύπνο στο πάτωμα, εξαιρετικά περιορισμένες εγκαταστάσεις υγιεινής και καταγγελίες για λεκτική και σωματική βία.

Το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ) είχε ζητήσει από τον Συνήγορο του Πολίτη να πραγματοποιήσει αυτοψία στην Κλειστή Δομή Σιντικής, μετά από καταγγελίες αιτούντων άσυλο για ακατάλληλες συνθήκες κράτησης.

Και οι καταγγελίες δεν ήταν γενικές. Το ΕΣΠ αναφέρει συγκεκριμένα ζητήματα σχετικά με: τη σίτιση, τις συνθήκες διαμονής και γενικότερα τις συνθήκες κράτησης.

Άρα, οι σημερινές καταγγελίες δεν εμφανίστηκαν μετά την εξέγερση του Αυγούστου. Υπήρχαν ήδη αρκετούς μήνες πριν.

Σε μια  Ευρώπη, που:

-Κλείνει συμφωνίες πίσω από κλειστές πόρτες με τρίτες χώρες (όπως η Τυνησία, η Λιβύη και η Αίγυπτος), οι οποίες υπογράφονται ως «μνημόνια συνεργασίας» από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Με τον τρόπο αυτό παρακάμπτεται η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του μοναδικού άμεσα εκλεγμένου οργάνου της ΕΕ.

-Χρηματοδοτεί αυταρχικά καθεστώτα: Ευρωπαϊκά κονδύλια διοχετεύονται σε χώρες με αποδεδειγμένα ελλείμματα δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προκειμένου να λειτουργήσουν ως «συνοριοφύλακες» της Ευρώπης.

-Κανονικοποιεί τα pushbacks: Η ανοχή ή η ανεπαρκής διερεύνηση των καταγγελιών για βίαιες επαναπροωθήσεις στα εξωτερικά σύνορα παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

-Περιορίζει τη δικαστική προστασία: Οι ταχείες διαδικασίες ασύλου στα σύνορα μειώνουν τις προθεσμίες προσφυγής και περιορίζουν την πρόσβαση σε δικηγόρους, αποδυναμώνοντας το δικαίωμα σε μια δίκαιη δίκη.

-Διώκει την κοινωνία των πολιτών: Ανθρωπιστικές οργανώσεις (ΜΚΟ) και διασώστες στη Μεσόγειο αντιμετωπίζουν νομικές διώξεις και κατηγορίες για «διακίνηση», γεγονός που περιορίζει τη δράση της ανεξάρτητης κοινωνίας των πολιτών.

-Εμποδίζει τη δημοσιογραφική έρευνα: Η πρόσβαση δημοσιογράφων σε κέντρα κράτησης και συνοριακές ζώνες περιορίζεται δραματικά, μειώνοντας τη διαφάνεια και τον δημόσιο έλεγχο.

-Εμπορευματοποιεί δικαιώματα: Το σύστημα του Νέου Συμφώνου, που επιτρέπει σε κράτη-μέλη να αποφεύγουν την υποδοχή προσφύγων πληρώνοντας πρόστιμο, επικρίνεται ως ηθικά και δημοκρατικά προβληματικό, καθώς μετατρέπει τις θεμελιώδεις υποχρεώσεις σε οικονομική συναλλαγή.

Σε αυτή η αντιδημοκρατική Ευρώπη η Ελλάδα είναι «πρότυπο» της νέας, απάνθρωπης ευρωπαϊκής πολιτικής ελέγχου των συνόρων. Μιας πολιτικής, που κινδυνεύει να μετατρέψει σε «κανονικότητα» την κράτηση, την αποτροπή και την επιστροφή, ενώ τα ανθρώπινα δικαιώματα μετατρέπονται σε όλο και πιο αδύναμο αντίβαρο.

Μια πολιτική που όχι μόνο αντιμετωπίζει τους/τις μετανάστ(ρι)ες ως αντικείμενα, αλλά τους χρησιμοποιεί κυρίως ως εργαλείο αποπροσανατολισμού από τα πραγματικά προβλήματα.

Δεν τους νοιάζει η διαφορετική θρησκεία ή η καταγωγή, όταν πρόκειται για επενδύσεις. Όταν όμως ο απλός καθημερινός πολίτης αντιμετωπίζει ανεργία, έλλειψη στέγης, χαμηλούς μισθούς, ο πρόσφυγας χρησιμοποιείται από την εξουσία ως η αιτία του κακού.

Άνθρωποι που εγκατέλειψαν τη χώρα τους εξαιτίας πολέμων ή πείνας –πολέμων και συνθηκών που η ίδια η Ευρώπη προκάλεσε ή υποστήριξε- δεν δημιουργούν πρόβλημα όταν μένουν πέντε μαζί σε ένα δωμάτιο ή δουλεύουν, στην καλύτερη περίπτωση, σε οικοδομές ή σε χωράφια.

Οι μετανάστ(ρι)ες είναι τμήμα της εργατικής τάξης. Δεν μπορεί να είναι αποδιοπομπαίος τράγος. Οι αιτίες των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η εργατική πλειοψηφία βρίσκονται στον καπιταλισμό και στις κυβερνήσεις που τον διαχειρίζονται.

Γι’ αυτό η Σιντική δεν είναι απλώς μια ακόμη δομή προσφύγων.

Είναι ένας καθρέφτης της νέας πολιτικής.

Άνθρωποι που έφτασαν στην Ευρώπη αναζητώντας προστασία ή μια καλύτερη ζωή, βρίσκονται πίσω από κλειστές πόρτες, ενώ η πολιτική συζήτηση μετατοπίζεται από το «πώς θα προστατεύσουμε αυτούς τους ανθρώπους» στο «πώς θα τους εμποδίσουμε να μπουν και πώς θα τους επιστρέψουμε».

Δεν είναι στατιστικοί αριθμοί. Είναι άνθρωποι.

Σε αυτή, λοιπόν, την Ευρώπη της ολοένα αυστηρότερης αποτροπής, η Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη κρίκο.

Αποτελεί το εργαστήριο μιας πολιτικής, που δοκιμάζει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η Ευρώπη στην αποτροπή, στην κράτηση και στις επιστροφές, χωρίς να εγκαταλείψει –τουλάχιστον τυπικά- τις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Και η Σιντική μάς δείχνει ήδη το τίμημα αυτής της πολιτικής.

*Το παραπάνω άρθρο βρίσκεται δημοσιευμένο στην εφημερίδα «Η Κόκκινη» φύλλο 32ο (Σεπτέμβρης 2026) που κυκλοφορεί.